السيد محمد حسين الطهراني
50
معاد شناسى (فارسى)
شده مىتوان استفاده كرد كه آخرت باطن دنياست و حقيقت دنياست . حيات دنيا ظاهرى دارد و باطنى ، و به قرينهء تقابل هر كدام در مقابل هم بوده و قسيم يكديگرند . و همانطور كه قبلًا عرض شد ممكن است عبارت « وَ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ شَدِيدٌ وَ مَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوانٌ » را عطف بر لفظ « لعب » گرفت ، يعنى حيات دنيا در آخرت عذاب شديد و مغفرت و رضوان خداست . ظاهرش همان پنج مرتبهء بازى و لهو و زينت و تفاخر و تكاثر در مال و اولاد است و باطنش كه آخرت است عذاب شديد و غفران و رضاى ربّ ودود است . و بنابراين ، آيه مورد بحث تأييد معناى آيه سابقه را در سورهء حديد مىكند . و شاهد بر اين معنى آنكه عطف آيه بعد بر اين آيه كه مىفرمايد : أَ وَ لَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ ما خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى ، افادهء اين معنا را مىنمايد . چون آفرينش آسمانها و زمين و آنچه ميان آنهاست براساس حقّ و أجل و مدّت معلوم و معيّن ، همان واقعيّت و حقيقت دنياست كه مردم غفلت دارند و به ظاهر دنيا اكتفا كرده و از لقاى خدا و آخرت چشم پوشيدهاند . بارى از اين آيه و بسيارى از آيات ديگر قرآن مجيد كه با همين تعبير بيان شده است مىتوان فهميد كه آفرينش آسمانها و زمين و آنچه در آنهاست داراى اجل معيّن و مدّت مشخّص است كه با رسيدن آن اجل و زمان دوران آنها سپرى مىگردد .