كه اجر و پاداش اضافى براتيان بوظيفه واجب و ترك عمل حرام مترتب شود ، جز همان عطايا و مواهبى كه بنده از آن برخوردار و بهره مند است ، از قبيل نعمت زندگى و خرد و عافيت و استفادهء از نيروى حيات و آمادگى براى عمل و نجات يافتن از آتش در آخرت ، حتى اينكه تمام اعمال صالحهء بنده در مقابل اينهمه مواهب و عطاياى الهيّه و نعمتهاى بىمنتهاى او بسى كوچك و ناچيز است و اين همه عنايات عاليهء پروردگار نيست مگر تفضّل او به بندهء خود . و همين حقيقت است كه از آيات متعدّدهء كتاب عزيز ( قرآن ) استفاده مىشود ، نظير اين كلام خداى متعال : * ( « إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي مَقامٍ أَمِينٍ ، فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ يَلْبَسُونَ مِنْ سُندُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَقابِلِينَ كَذلِكَ وَزَوَّجْناهُمْ بِحُورٍ عِينٍ ، يَدْعُونَ فِيها بِكُلِّ فاكِهَةٍ آمِنِينَ ، لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الأُولى وَوَقاهُمْ عَذابَ الْجَحِيمِ فَضْلًا مِنْ رَبِّكَ ، ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ » ) * ( 1 ) . پس تمام آنچه در آنجا از پاداشها و ثواب هست جز اين نيست كه همه بفضل و احسان خداى سبحانه و تعالى است . فخر رازى در جلد 7 تفسيرش در ص 459 گويد : اصحاب ما به اين آيه استدلال نمودند بر اينكه بهره مندى از ثواب و پاداش از طرف ذات اقدس الهي بر سبيل تفضّل است نه از راه استحقاق ، زيرا خداى تعالى چون اقسام ثواب ( و پاداش ) اهل تقوى را تعداد فرمود ، بيان كرد كه تمام آنها بر سبيل فضل و احسان از جانب او براى آنان حاصل مىشود و سپس فرمود : * ( ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ، يعنى : اين رستگارى بزرگى است ، و ( نيز ) اصحاب ما به اين آيه استدلال نموده‌اند بر اينكه تفضّل ( و احسان )

--> ( 1 ) سورهء دخان - ترجمه : همانا پارسايان در جايگاهى امن و امان قرار دارند ، در باغها و چشمه سارها ، لباسهاى از سندس و استبرق در بر كرده برابر يكديگر قرار دارند ، و آنها را با حور العين همسرى و آميزش داده‌ايم . آنان در آنجا در حالى كه از هر نا ملايم و ناروائى ايمن هستند هر گونه ميوه اى را مىطلبند ، در آنجا مرگ را نمىچشند ، جز در مرحلهء نخست و خداى آنان را از شكنجهء آتش دوزخ نگاه داشته است . - اين عنايات از راه فضل پروردگار تو است و اين ( شمول فضل خداى متعال ) رستگارى بزرگى است .