ظلمت و خسارت است . خورشيد ولايت كه تابيد دلهاى مؤمنين چون چراغ نورانى از آن حرارت و نور بهره مىگيرد ، و بوى عطر جان‌بخش از جان و سر آنان بر مىخيزد و فضاى عالم انسانيّت را معطّر مىسازد ، و دلهاى كافرين از آن خسته و ملول و كَدِر مىشود ، و بوى تعفّن كه در آنها مختفى بود مشام انسانيّت را ناراحت ، و دماغ عقل و حقّ را خسته و ملول مىنمايد . امام از نقطه نظر ملكوت و قلوب بنى آدم هر استعدادى را به ظهور رسانيده ، و آن‌را در راه و روش خود به مقصد مىرساند . مؤمنين را به بهشت و كافرين را به دوزخ مىفرستد و هر جنبنده را از نقطه نظر ملكوتش به راه و صراطى كه متناسب با آن است حركت مىدهد . « ما مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِناصِيَتِها إِنَّ رَبِّي عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » « 1 » براى هر يك از مؤمنين در بهشت مقامى معلوم ، و جائى معيّن ، و براى هر يك از كافرين در دوزخ مكانى معلوم و مشخص است ، و وصول به اين غايت به توسط امام است ، كه هر كس را در راه و مقصد خودش از نقطه نظر تكوين هدايت نموده ، و از نقطه نظر تشريع به علّت قبول و ردى كه مؤمنين و كافرين را در دو صف متمايز و متقابل قرار مىدهد ، همه را به كمال استعداد خود رهبرى مىنمايد . بنابراين چه عالى و چه خوب فرمود حضرت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : كه عَلِىٌّ قَسيمُ الْجَنَّةِ وَ النّارِ . ابن شهرآشوب گويد : شريك قاضى و عبد الله بن حمّاد انصارى گفتند : كه ما به ديدن أعمَش در همان مرضى كه با او وفات يافت رفتيم ، و در نزد او ابن شبرمه ، و ابن ابى ليلى ، و ابو حنيفه براى عيادت نيز آمده بودند . ابوحنيفه به اعمش گفت : اى ابا محمّد از خدا بپرهيز ، و در نفس خود نظرى كن ، امروز در آستان مرگى و آخر روز تو از ايّام دنيا و اوّلين روز تو از روزهاى آخرت است ، و عادت تو چنين بوده كه درباره علىّ رواياتى نقل كرده‌اى كه اگر از آن توبه كنى براى تو بهتر است . أعمَش گفت : مثل چه . ؟

--> ( 1 ) سوره هود : 11 - آيه 11