بگيريم ؟ بلكه مىتوانيم آيه را به اطلاق خود در جميع جهات باقى نگهداشته و مرا از ظلّ را ظلّ در تمام شبانه روز بگيريم ، از زوال شمس تا زوال شمس . توضيح آنكه : هر كس در موقع زوال خورشيد از دائرهء نصف النّهار كه شمس تحقيقاً در سَمْت الرّأس وى واقع است ، سايه‌اى را تدريجاً از محلّ خود رو به مشرق مىبيند كه كم‌كم زياد شده ، و كمترين آن موقع زوال و زيادترين آنها هنگام غروب شمس و استتار آن در تحت افق مىباشد . اين نخستين سايه است بر حسب فرض ما . اين سايه در اثر شاخص و يا كوه و بنا و درخت و أمثالها پديدار مىگردد . دوّم سايهء شب است كه حقيقت شب ( لَيل ) را مىسازد . و آن عبارت است از سايهء حاصلهء از غروب شمس تا طلوع آن . اين سايه گرچه از جهت عدم تابش نور بدان تفاوتى ندارد و سراسر شب در ظلمت ظلّ مخروطى كه نيمكرهء زمين را احاطه كرده است يكسان مىباشد ، امّا از جهت شدّت و ضعف متفاوت است . از غروب كه بگذريم سايهء شب كم‌كم شديد و تند و پررنگ مىشود ، تا درست نيمهء شب كه خورشيد در آن سوى زمين در سَمت القَدَم ما آمده است آخرين درجهء ظلمت شب است . امّا از نصف شب تا طلوع آفتاب بتدريج سايه از نهايت شدّت و ظلمت رو به ضعف مىرود ، تا در آنِ پيش از طلوع آفتاب كه ضعيف‌ترين رنگ و تيرگى را دارد . سوّم سايهء روز است از طلوع آفتاب تا زوال آن . به مجرّد طلوع خورشيد سايهء شب از ميان مىرود و ابداً ذرّه و نقطه‌اى از آن تحقّق وجودى ندارد ؛ امّا همين‌كه خورشيد طلوع كرد ، در برابر شاخص يا بنا و درخت و جَبل و أمثالها سايه‌اى بر روى زمين به سمت مغرب مىافكند كه در هنگام طلوع بلندترين سايه‌ها است ، و كم‌كم هر چه خورشيد بالاتر آيد كم مىشود تا نزديك زوال