بود ؛ كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ . « 1 » و معنى فنا را حدّى با كثرت است ؛ كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ * وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ . « 2 » فنا به اين معنى هم نباشد . هر چه در نطق آيد و هر چه در وهم آيد و هر چه عقل بدان رسد ، جمله منتفى گردد ؛ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ . « 3 » و « 4 » و از آنچه را كه در اينجا نقل نموديم چند مطلب روشن مىگردد : اوّل : آنچه را كه مرحوم محدّث نورى در اينجا گفته است : « الثّانى : ما يَدَّعونَ مِنْ نَتيجَةِ تَهذيبِ النَّفْسِ وَ ثَمَرَةِ الرّياضاتِ ؛ مِنَ الْمَعْرِفَةِ وَ فَوْقِها مِنَ الْوُصولِ وَ الاتِّحادِ وَ الْفَناءِ ، وَ مَقَاماتٍ لَمْ يَدَّعِها نَبىٌّ مِنَ الانْبياءِ وَ وَصىٌّ مِنَ الاوْصياءِ فَكَيْفَ بِأتْباعِهِمْ مِنْ أهْلِ الْعِلْمِ وَ التُّقَى . مَعَ ما فيها مِمّا لا يَليقُ نِسْبَتُهُ إلَى مُقَدَّسِ حَضْرَتِهِ جَلَّ وَ عَلا ، وَ يَجِبُ تَنزيهُهُ عَنْهُ ؛ سُبْحانَهُ وَ تَعالَى عَمّا يَقولُهُ الظّالِمونَ . » گفتارى است خالى از سَداد و صحّت و استقامت ، و بر روى اساس مغالطه و سفسطه ريخته شده است ؛ نه بر بنيان علم و برهان . دوّم : آنچه را كه نيز گفته است : وَ أمّا الْمَقْصَدُ الثّانى ، فَحاشَى أهْلَ الشَّرْعِ وَ الدّينِ فَضْلًا

--> ( 1 ) ذيل آيه 29 ، از سورهء 7 : الاعراف : « همان‌طور كه شما را ابتداءً آفريد ، شما به سوى وى بازگشت مىنمائيد ! » ( 2 ) آيه 26 و 27 ، از سورهء 55 : الرّحمن : « تمام كسانى كه بر روى زمين هستند فعلًا فانى و نابودند ؛ و وجه پروردگارت كه داراى صفت جلال و جمال است باقى مىماند . » ( 3 ) قسمتى از آيه 123 ، از سورهء 11 : هود : « بازگشت داده مىشوند جميع امور به سوى او . » ( 4 ) « أوصاف الاشراف » ص 67 و 68