السيد محمد حسين الطهراني
248
الله شناسى (فارسى)
ثالثاً اينكه گفتهاند خداوند انسان را آفريده است و انسان افعالش را ايجاد نموده است ، اين هم غلط است . انسان خالق افعال خودش نمىباشد . انسان عنوان و حدّ مىزند به فعل ، ولى اصل ايجاد فعل به دست خداوند است . اگر انسان مستقلّا فاعل است و افعالى را انجام مىدهد ، اين معنى تفويض است كه خداوند انسان را خلق كرد و فعلش را به دو تفويض كرد . و در آن افعالى كه انسان انجام مىدهد ديگر حيات خدا ، علم خدا ، قدرت خدا ، حكمت خدا ، بصيرت خدا ، بالاخره ذات خدا هيچكدام دخالتى ندارند . اين يعنى چه ؟ اين كلام ، خداوند را به عزلت انداختن و در گوشهء جهان آفرينش محبوس كردن است . اين كلام ، خلاف مذهب توحيد است كه مىگويد : در هيچ آنى از آنات ، در هيچ مكانى از امكنه ، هيچ ذرّهاى از ذرّات عالم وجود از خداوند جدا نمىباشد ؛ نه در اصل آفرينشش و نه در بقاء و استدامهء وجوديش ؛ نه در ذات ، نه در اسم و صفت ، نه در فعل . هر كدام از موجودات هر فعلى كه از آنها سر مىزند ، در همان حالى كه انجام مىدهد زير سيطره و هيمنه و معيّت وجودى و اسمى حضرت حقّ است تعالى و تقدّس . علم او ، قدرت او ، حيات او مندكّ در علم و قدرت و حيات خداوند است . هيچ ذرّهاى در جميع عوالم وجود ، در مُلك و ملكوت ، و آسمان و زمين ، و آسمانهاى هفتگانه و زمينهاى هفتگانه ، جائى را اگر بخواهيم پيدا كنيم كه از اين قاعدهء كلّيّه خارج باشد نخواهيم يافت . اين بر خلاف مكتب توحيد و آن عَلَمى است كه حضرت إبراهيم عليه الصّلاة و السّلام برافراشت ، و سائر انبياء و بالاخصّ پيامبر اسلام حضرت محمّد بن عبد الله صلّى الله عليه و آله اساس دين و آئين خود را بر روى آن اساس پايهگذارى نمودند ؛ كه در عالم وجود و جهان آفرينش به غير از ذات اقدس واحد احد صمد بههيچوجه من الوجوه موجود ديگرى مؤثّر نيست .