مقصودى و نه مرادى ؛ او حتماً بايد از آن بهشت خارج شود و در دنيا نزول كند ، و گرنه در همان‌جا متعفّن گشته ، تمام مراتب استعدادهاى خود را هدر مىدهد . جنين چون در عالم طبيعت و كشاكش گيرودارها و قواى متضادّهء ملكوتيّه و ابليسيّه ، و دعوت به حسنات و سيّئات خود را مخيّر مشاهده مىكند ، و با پاى استوارِ اراده و قدم متين و محكمِ اختيار ، با مجاهده با نفس امّاره كامياب مىگردد ؛ خود را در عالمى مىنگرد سراسر عظمت و ابّهت و جمال و جلال و آثار آن كه بروز و ظهور استعدادات است از حور و قصور و جنّت و خُلد و رضوان و بالنّهايه محو شدن در ذات اقدس حضرت ربّ حىّ قدير و به فعليّت تامّه درآمدن او در جميع مراحل وجود . و آن بهشت براى انسان امكان ندارد مگر با گذشتن از روى پل شهوات و انانيّت ؛ و آن حاصل نمىگردد مگر با نزول از بهشت نخستين و قدم گذاردن در سراى تكليف و كشمكش قواى امّارهء شيطانيّه و قواى ملكوتيّهء رحمانيّه . و اين بدون آن مستحيل است . بهشت اوّلين همچون يك دانهء تخم درخت است ، و بهشت دوّمين مانند يك درخت تامّ و تمام . گرچه اين درخت با تمام محتوياتش از تنه و ريشه و شاخها و برگها و ميوه‌ها و تخمهاى هر دانه از آن ميوه‌ها كه خود نيز درختى است مستقلّ با جميع خصوصيّات و آثار و خواصِّ آن درخت ، در حقيقت همان يك‌دانهء تخم مىباشد كه بدين صورت و هيئت تبديل گشته است ؛ امّا تفاوت ميان اين و آن از زمين تا آسمان است . آن دانه و حبّهء تخم ، كوچك و بعضى اوقات از خردى و حقارت قابل تصوّر نيست كه از آن چنان درختى بلند و قوىّ و سبز و خرّم برون آيد ؛ مانند تخم درخت كاج . و از جهت آثار و بهرهء وجودى ايضاً تفاوت ميان حبّه و درخت قابل قياس نيست . و اگر ما احياناً آن دانه را نمىديديم و با دست خود نمىكاشتيم و چنان درخت تنومند و محكم و بزرگ و پربار را كه همچون درخت توت دهها سال بهره و ميوه مىدهد و جماعتى را