يُلْقُونَ السَّمْعَ وَ أَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ . ( سورهء شعراء ، آيات 221 تا 223 ) « آيا من شما را آگاه بكنم كه شياطين بر چه كسى نازل مىشوند ؟ ! نازل مىشوند بر هر شخص دروغ‌پرداز گناهكار . آنها كه گوشهاى خود را فرا مىدهند ( تا سخنان شما را بگيرند ، و ليكن با باطلشان در مىآميزند ؛ چرا كه ) اكثر آنان دروغ‌گويانند . » از همين باب بوده باشد . بنا بر آنچه تا به حال گفته شد ، ملخَّص بحث آن شد كه : إبليس لعنه الله موجودى است مخلوق صاحب شعور و اراده كه بسوى شرّ فرا مىخواند و به سمت معصيت مىكشاند . سابقاً در مرتبهء مشتركى با ملائكه وجود داشت و از ايشان متميّز و جدا نبود مگر پس از خلقت انسان ، و در آن هنگام جدا شد و در جانب شرّ و فساد افكنده گشت . و انحراف انسان از صراط مستقيم و ميل او به جانب شقاوت و ضلال و وقوع وى در معصيت و باطل ، به گونه‌اى از استناد به دو مستند مىگردد . همچنان‌كه ملك موجودى است مخلوق داراى ادراك و اراده كه اهتداء انسان به غايت سعادت و منزل كمال و قرب ، به نوعى از استناد بسوى او مستند مىگردد . و دانسته شد كه إبليس داراى اعوانى است از جنّ و انس و ذرّيّه كه از جهت نوع داراى اختلاف هستند ، و به امر او در هر چه را كه او بخواهد جريان يافته ، و تصرّف مىكنند در جميع آنچه را كه مرتبط است به انسان از دنيا و آنچه در دنيا وجود دارد ؛ و تصرّف آنان به گونهء نشان دادن باطل است در صورت حقّ ، و زينت دادن قبيح است در صورت زيبا و نيكو . و تصرّف آنها عبارت است از تصرّف در دل و انديشه و افكار انسان ، و در بدن او و در سائر شئون حيات دنيوى او از اموال و فرزندان و غير ذلك ، با