الشيخ السبحاني
92
قرآن و اسرار آفرينش (تفسير سوره رعد) (فارسى)
2 . شتاب در حركت دورانى اصطلاح ديگرى كه بايد با آن آشنا شد « شتاب » يا « ضربه » است . تغيير جهت سرعت متحرك و تغيير سرعت متحرك اعم از اين كه كم يا اضافه شود سبب به وجود آمدن ضرباتى مىگردد كه آن را شتاب گويند و در ذيل ، مشروحتر بيان مىشود : الف ) شتاب ناشى از تغيير جهت سرعت . اتوبوسى را در نظر بگيريد كه از خيابان وارد ميدان فلكه مانندى مىشود ؛ همين كه سمت حركت وى تغيير كند ؛ يعنى شروع به گردش بدور فلكه ميدان نمايد ، تمام مسافرين در عرض اتوبوس به سمت راست خود پرت شده و چنان چه خود را محكم نگيرند روى مسافر سمت راستى مىافتند . بنابر اين تغيير سمت متحرك ، باعث وارد شدن ضربه هايى بر متحرك مىگردد كه آن را « شتاب ناشى از تغيير جهت سرعت » نامند ولى چون اين بحث مورد لزوم نيست از گفتگوى بيشتر دربارهء آن خوددارى مىشود ( اين شتاب به وجود آورندهء نيروى جانب مركز و نيروى گريز از مركز كه خنثى كنندهء يكديگرند ، مىشود ) . ب ) شتاب ناشى از تغيير سرعت . فرض كنيد در اتوبوسى نشستهايد كه با سرعت 60 كيلومتر در ساعت روى جادهء مستقيمى حركت مىكند ، ناگهان بچه يا مانع ديگرى جلو اتوبوس پيدا مىشود و راننده پا را با قدرت روى پدال ترمز مىكوبد تا ماشين بايستد و از حادثه جلوگيرى شود ، در اين حال شما و سرنشينان ديگر ، با شدت به سمت جلو پرتاب خواهيد شد . اين ضربهء شديد كه از كم شدن آنى سرعت يا به عبارت ديگر ، تغيير سرعت در يك زمان كوتاه ، به مسافرين وارد شده است در اصطلاح فيزيك « شتاب » ناميده مىشود . اگر در همين حال مانع از جلو ماشين رد شده باشد و راننده بلافاصله دنده عوض نموده و گاز را بفشارد ؛ يعنى در زمانى كوتاه بخواهد سرعت قبلى را به دست آورد باز هم همان ضربه سرنشينان را به عقب پرت خواهد نمود بهطورى كه به شدت به