دست آورد » . « 1 » از اين نظر مىتوان گفت بشر به ماه و سال قمرى جلوتر از سال و ماه شمسى توجه پيدا كرده و دومى زاييدهء تمدن است و بشر پس از پيدايش نجوم و رصدخانه ، به آنها دست يافته است . 2 . سمت نما و چراغ شب . درست است كه ماه در حركت انتقالى خود به دور زمين مانند سيارات و ثوابت ديگر ، از سمت مغرب به مشرق متوجه مىگردد ، ولى بر اثر حركت وضعى زمين ، آن چه حس مىكنيم اين است كه ماه از سمت مشرق طلوع و در مغرب غروب مىنمايد . بنابر اين طلوع و غروب ماه مىتواند سمت نماى كامل و براى گروهى راهنما باشد . اين نه تنها خصيصهء ماه است ، بلكه نوع ستارگان داراى چنين خصيصه‌اىاند ، چنان كه مىفرمايد : « وَ عَلاماتٍ وَ بَالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ ؛ « 2 » با علايم و ستارگان پى به مقصد مىبرند » . گذشته از اين كه چهرهء نورانى ماه در شب‌ها ، خيال پرور و شاعرانه و براى گروهى الهام بخش است ، ماه با نور ملايم و كم رنگ خود ، ساليان درازى است به جامعهء بشرى خدمت كرده ، سطح زمين را شب‌ها روشن مىسازد . با اين كه بشر با استخراج نفت و گاز ، و تسخير نيروى برق ، از نياز خود به نور ماه در شب‌ها كاسته است ، ولى در سفرهاى طولانى ، مانند مسافرت‌هاى دريايى و جهانگردى ، ماه بزرگ‌ترين خدمت را به مسافران انجام مىدهد . 3 . عامل مهم آبيارى . يكى از خدمات ارزندهء ماه به بشر ، همان جزر و مدى است كه در هر 24 ساعت ، دوبار در درياها انجام مىگيرد ؛ جزر و مد درياها در پاره‌اى از نقاط تا 60 پا مىرسد و حتى قشر خاكى زمين هر روز دو مرتبه بر اثر

--> ( 1 ) . قرآن و آخرين پيامبر ، ص 177 . ( 2 ) . نحل ( 16 ) آيهء 16 .