گذشته از اين ، هرگاه دكتر رشاد و امثال او جهات اعجاز قرآن را منحصر به جنبهء لفظى و صورى و آمارگيرى مىنمود جا داشت كه چنين انتقادى از شيوهء كار و نتيجهء انحصارى وى انجام بگيرد ، ولى اگر هدف خدمت به يك گوشه از جهات اعجاز قرآن باشد نه تنها ، جاى ملامت و انتقاد نيست ، بلكه جاى تشكر و سپاسگزارى است . « 1 » 2 . آيا قرآن مجيد پيش از اختراع مغز الكترونيكى معجزه بوده است يا نه ؟ هنگامى كه قرآن با نداى « يا ايها الناس » مردم را مخاطب قرار داد مردم دنيا در چه حدى در فرهنگ و تمدن بوده‌اند ؟ قدر مسلم اين است كه درك آنان در باب معجزه بودن قرآن بر مبناى روش آمارى نبوده كه دانشمندى پس از گذشت قرن‌ها به يارى مغز الكترونيك و سه سال رنج مطالعه و تحقيق و آزمايش به آن پى برده است . « 2 » پاسخ اين اعتراض نيز روشن است . قرآن كتاب بشرى نيست كه محتويات و معانى محدودى داشته باشد و تمام مفاهيم و معانى آن براى همهء مردم در روز نخست روشن باشد و مردم قرون و اعصار بعدى جز آن‌چه را ياران رسول خدا مىفهميدند چيز ديگرى نفهمند . يك چنين نظرى دربارهء قرآن ، نوعى اهانت و جسارت غير قابل عفو به ساحت قرآن است . مفاهيم و حقايق فلسفى و علمى و تقنين و تشريع قرآن و هم‌چنين مطالبى كه در مورد اسرار خلقت و جهان آفرينش و ديگر معارف بيان كرده است ، محدود به فهم مردم و فرهنگ و تمدن آن روز نيست و اگر از قرآن از

--> ( 1 ) . اين كه مىگويد نقش الفاظ تا آن جايى است كه معنا را برساند و هر موقع اين كار انجام گرفت وظيفهء آن به پايان رسيده است دربارهء آن الفاظ و جمله‌هايى است كه نقشى جز افادهء معنا ندارند و اما آن رشته الفاظ و جمله‌هايى كه علاوه بر رسانيدن معنا ، خود جمله و الفاظ ، جنبهء اعجاز دارند ( مانند قرآن ) در اين موارد ، رسالت الفاظ با رسانيدن معنا ، به آخر نمىرسد . از اين رو ، قرآن علاوه بر جهات ديگر ، از نظر تركيب و جمله بندى و الفاظ و تعابير ، معجزه است و بحث پيرامون آنها ادامه دارد . ( 2 ) . يادنامه استاد ، ص 7 .