اگر بزهكاران را كيفر دهى آنان بندگان تو هستند و اگر بيامرزى تو عزيز و حكيم هستى » . گذشته از اين كه لفظ « على ظلمهم » حاكى از آن است كه آيه ، به آن دسته از گناه‌كاران ناظر است كه از در توبه وارد نشده‌اند . آيهء مورد بحث در بيان مورد عفو ، لفظ « الناس » يعنى مردم را به كار برده نه الفاظى مانند « مؤمنان » يا « تائبان » . « 1 » و اين خود مبين اين است كه مورد مغفرت ، افراد گناه‌كارىاند كه از طريق توبه گناه و ستم‌هاى خود را شستشو نداده‌اند . نكتهء قابل توجه اين است كه ، در آيه به جاى لفظ « غافر » ( بخشاينده ) لفظ « ذو مغفرة » ( صاحب آمرزش ) را به كار برده است و علت اين تعبير اين است كه هدف آيه آن نيست كه برساند همين الآن ستمگران در حال ستم ، مورد عفو و آمرزش هستند تا مايهء جسارت آنان براى ادامهء گناه گردد ، بلكه هدف ، بيان قابليت آنان براى عفو است و اين كه عفو الهى آن چنان وسيع و گسترده است كه حتى ظالم و ستمگر را در حال ظلم و ستم نيز شامل مىگردد . سيوطى در كتاب الدر المنثور در تفسير اين آيه از پيامبر نقل كرده است كه آن حضرت فرمود : « لولا عفو الله و تجاوزه ماهنأ لأحد العيش و لولا وعيده و عقابه لاتكل كل أحد ؛ اگر عفو و گذشت خدا نبود زندگى براى كسى گوارا نبود و اگر وعدهء كيفر و عذاب خداوند نبود همهء مردم به مغفرت و آمرزش او مغرور مىشدند » . « 2 » در جملهء « وَانَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ . . . » . نكتهء ديگرى نيز وجود دارد و آن بيان تعجب از شتابزدگى آنان در برابر عذاب الهى است در صورتى كه رحمت و عفو

--> ( 1 ) . الميزان ، ج 11 ، ص 331 . ( 2 ) . در برخى از آيات مضمون اين حديث به صورت واضحى بيان شده است ؛ مانند « وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَآبَّةٍ . . . ؛ هرگاه خداوند مردم را به كيفر اعمالشان مجازات مىكرد جنبنده‌اى روى زمين نمىماند » - / نحل ( 16 ) آيهء 61 .