معلول تصادف دانست و گفت اين حقايق علمى بىاختيار بر زبان گويندهء قرآن جارى شده است ، هم‌چنان‌كه نمىتوان آن را اثر اطلاعات زمان دانست ؛ چون در زمان نزول قرآن از اين علوم و اطلاعات اثرى نبود ؛ بلكه چاره‌اى جز اين نيست كه بگوييم : آفرينندهء جهان همهء اين اطلاعات را در اختيار او نهاده و از اين طريق ، برگى زرين بر برگ‌هاى پرافتخار قرآن و تاريخ پيامبر اكرم افزوده است . در تطبيق آيات قرآن بر اكتشافات عصر حاضر دو راه افراط و تفريط وجود دارد كه بايد از هر دو پرهيز كرد : 1 . گروهى در تطبيق آيات قرآن بر علوم و دانش‌هاى روز ، آن‌چنان افراط مىورزند كه تو گويى قرآن جز براى تشريح اسرار آفرينش و بيان روابط موجودات مادى ، هدف ديگرى ندارد در صورتى كه قرآن زندگى دنيوى را زندگى ناچيز و حيات و زندگى حقيقى را از آن سراى ديگر مىداند . « 1 » بنابراين دليلى ندارد كه قرآن تنها براى آموزش چنين مسائلى آمده باشد و يا توجه آن به اين بخش ، ديگر بخش‌ها و اهداف معنوى قرآن را تحت‌الشعاع خود قرار دهد . 2 . گروهى از تشريح آيات مربوط به آفرينش انسان و جهان سخت امتناع ورزيده و هرگز حاضر نيستند آيه‌اى از آيات قرآن را به آن چه تاكنون بشر فهميده است ، ناظر بدانند و در اين راه كوچك‌ترين انعطافى از خود نشان نمىدهند و از هر نوع اظهار نظر و تفسير مفاد آيات ، خوددارى مىنمايند تو گويى يكى از اهداف قرآن ، توجه انسان به اسرار خلقت ( آن هم به منظور هدايت به مبدأ و معاد ) نيست . از اين رو تنها آن گروه مىتوانند از قرآن بهرهء كامل ببرند كه در تمام اهداف قرآن ، حزم و احتياط ، اعتدال و ميانه‌روى را از دست ندهند و اين همان راهى است كه كوشش شده است در اين كتاب پى گرفته شود و با رعايت دو شرط زير ، در تشريح آيات مربوط به سنن آفرينش و تطبيق آن با ديدگاه‌هاى دانشمندان عصر حاضر كوتاهى نشده است :

--> ( 1 ) . « وَ ما هذِهِ الْحَيوةُ الدُّنْيا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الآخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ ؛ زندگى دنيا بازيچه‌اى بيش نيست و زندگى حقيقى ، زندگى سراى ديگر است اگر بدانند » - عنكبوت ( 29 ) آيهء 64 .