و مىفرمايد : « . . . وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّك فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ » ؛ « 1 » هشت ) ( فرشته ) عرش پروردگارت را روز رستاخيز بالاى سر خود حمل مىكنند . روى اين نشانه‌هايى كه برا يعرش در قرآن گفته شده است ، دور از تحقيق است كه ما در تفسير عرش به معنايى تصورى و ذهنى پناه ببريم . از آن جا كه عرش مظهر قدرت خداوند است ، بايد گفت مقصود از عرش سراسر جهان هستى - اعم از مادى و مجرد - است « 2 » كه نتيجهء استيلاى بر آن ، موجب تدبير و تنظيم جهان وجود و علم به آن چه در عالم هستى مىگذرد ، مىباشد و « ثُمَّ اسْتَوى عَلَى العَرْشِ » يعنى بر سراسر هستى ، كه ملك خداوند و سورير قدرت اوست ، استيلا يافت و قدرت وى بر تمام عوالم محيط گشت . و اگر عرش در مقابل آسمان‌ها در برخى از آيات آمده است ، بايد گفت از باب عطف عام بر خاص است ، چنان كه مىفرمايد : « مِنْ رَبِّ السَّمواتِ وَالأَرْضِ رَبِّ العَرْشِ العظيمِ » . احتمال دارد كه منظور از عرش ، عوالم ماوراء الطبيعه باشد ؛ يعنى آن جهان وسيعى كه از قيد و بند ماده و شرايط زمان و مكان دور است و آسمان‌ها و زمين‌ها زير سايهء آن عوالم قرار گرفته و از آن جا الهام مىگيرند . در اين صورت ، آن جهان مجرد بزرگ و وسيعى است ، كه تدابير جهان ماده و پيدايش هرگونه نظام در اين عالم طبيعت ، از آن جا سرچشمه گرفته و آن جهان و وجود بسيار وسيع و كاملى است كه استيلاى

--> ( 1 ) . . حاقه ( 69 ) آيهء 17 . ( 2 ) . . اين نظر را مرحوم صدوق در كتاب اعتقادات برگزيده است .