« وَوَرِثَ سُلَيْمانُ داوُودَ وَقالَ يا أَيُّها النّاسُ عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ » ؛ « 1 » سليمان وارث داود شد و گفت : اى مردم ، زبان پرندگان به ما تعليم شده است . سليمان سپاهى از انسان و جن و پرندگان تشكيل داده بود و همگى تحت فرمان او بودند . چنان كه مىفرمايد : « وَحُشِرَ لِسُلَيْمانَ جُنُودُهُ مِنَ الجِنِّ وَالإِنْسِ وَالطَّيْرِ » ؛ « 2 » سپاهيان سليمان ، از سه گروه جن و انسان و پرندگان حاضر شدند . از مجموع اين آيات استفاده مىشود كه پرندگان بالأخص و تمام و جانداران به طور اعم از آگاهى خاصى برخوردارند و اگر انسان كاملى بر صفحهء جهان حكومت كند مىتواند با آنان سخن بگويد و از آن‌ها در تحكيم نظام توحيدى و شكستن مظاهر بت‌پرستى استفاده كند . اشاعهء آگاهى در جمادات آيات قرآن به گونه‌اى در اين موضوع سخن گفته است و براى جمادات ، افعالى را نسبت داه است كه توأم با درك و آگاهى است . سقوط برخى از سنگ‌ها را از نقطه‌اى ، معلول خشيت و خداترسى آن‌ها مىداند چنان كه مىفرمايد : « وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ » ؛ « 3 » برخى از صخره‌ها از ترس خدا از نقطه‌اى مىافتد .

--> ( 1 ) . . نمل ( 28 ) آيهء 16 . ( 2 ) . . نمل ( 28 ) آيهء 17 . ( 3 ) . . بقره ( 2 ) آيهء 74 .