2 . دلايل عقلى كه وجود شعور را در تمام ذرات جهان ثابت مىكند . اكنون راه نخست : قرآن به روشنى گواهى مىدهد كه مورچگان از شعور خاصى برخوردارند ؛ زيرا هنگامى كه سليمان با سپاهيان خود از بيابانى عبور مىكرد ، مورچه‌اى به مورچگان بيابان ، كه بيم آن مىرفت كه همگى زير پاى سليمان و سپاهيان او از بين بروند ، ندا در داد و گفت : « يا أَيُّها النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ لايَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ » ؛ « 1 » مورچگان ، به لانه‌هاى خود پناه ببريد تا سليمان و سپاهيان او شماها را نابود نكنند ؛ آن‌ها متوجه نيستند . نداى مورچه يك نداى حقيقى و واقعى بود و هرگز نمىتوان آن را به معناى مجازى و زبان حال حمل كرد به گواه اين كه طبق نقل قرآن ، سليمان از شنيدن سخن او تبسمى بر لبان او نقش بست و از خداوند خواست كه به او توفيق دهد كه در برابر نعمت‌هايى كه بر او و والدين او ارزانى داشته است سپاسگزار گردد . چنان كه مىفرمايد : « فَتَبَسَّمَ ضاحِكاً مِنْ قَوْلِها وَقالَ رَبِّ أَوْزِعْنِى أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِىأَنْعَمْتَ عَلَىَّ وَعَلى والِدَىَّ » ؛ « 2 » سليمان از شنيدن نداى مورچه تبسمى كرد ( و در شگفت ماند ) و از خدا خواست كه به او توفيق شكرگزارى نعمتى دهد كه بر او و والدين او ارزانى داشته است . قرآن دربارهء پرنده‌اى به نام « هدهد » داستانى دارد كه حاكى از شعور

--> ( 1 ) . . نمل ( 27 ) آيهء 18 . ( 2 ) . . نمل ( 27 ) آيهء 19 .