ما سميعيم و بصيريم و خوشيم * با شما نامحرمان ما خامشيم چون شما سوى جمادى مىرويد * محرم جان جمادات كى شويد فاش تسبيح جمادات آيدت * وسوسهء تأويل‌ها بر بايدت چون ندارد جان تو قنديل‌ها * بهر بينش كرده‌اى تأويل‌ها « 1 » اكنون كه سخن به اين جا انجاميد ، لازم است اين حقيقت قرآنى را از تدبر در آياتى كه در مورد علم و شعور تمام موجودات وارد شده است به دست آوريم ؛ زيرا اگر قرآن همهء موجودات جهان را تسبيح‌گو و ثنا خوان معرفى مىكند ، از طرف ديگر تمام ذرات جهان را ، شاعر و آگاه و گوش و هوش قلمداد مىنمايد . هرگاه آيات اين دو بخش را كنار هم قرار دهيم ، قطعاً نظريهء صدرالمتألهين به روشن‌ترين وجه ثابت خواهد شد . اكنون آياتى كه بر وجود شعور و درك در سراسر جهان از اتم گرفته تا كهكشان گواهى مىدهد ذكر مىكنيم . وجود شعور در تمام موجودات جهان اين نظريه را مىتوان از دو راه ثابت كرد : 1 . آياتى كه بر وجود شعور در تمام موجودات جهان اعم از جاندار و غيره گواهى مىدهند ؛

--> ( 1 ) . . همان ، ج 3 ، ص 227 .