ديگرى ابراز مقاومت كند ، در صورتى كه هيچ موجودى بدون استمداد از قدرت خدا داراى وجود نيست تا چه رسد كه از خود ارادهء مخالفى داشته باشد و سجده در برابر عظمت خدا را مكروه بشمارد . با وجود اين مشاهده مىشود كه جملهء « طَوْعاً وَكَرْهاً . . . » « 1 » براى انسان و هر موجود عاقلى دو نوع سجده را ثابت مىكند : سجده‌اى از روى ميل و سجده‌اى از روى كراهت . در اين صورت ناچاريم براى اين دو نوع سجده ، تفسيرى برگزينيم و بگوييم منظور از سجده از روى رغبت آن نوع پذيرش‌هاست كه با طبع انسان و يا هر موجود ديگر موافق مىباشد ؛ مانند نمو و رشد و گردش خون و ضربان قلب براى انسان و مقصود از سجدهء كراهتى پذيرش يك سلسله رويدادهايى است كه با طبع موجود سازگار نباشد ؛ مانند مرگ‌ها و بلاهايى كه انسان را پيش از وصول به پايان عمر ، محكوم به فنا و نيستى مىسازد . در قرآن مجيد در آيهء ديگرى نيز لفظهاى « طوعاً » و « كرهاً » دربارهء آسمان‌ها و زمين به كار رفته است و طبعاً مقصود همان است كه گفته شد ؛ چنان كه مىفرمايد : « فَقالَ لَها وَلِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ » ؛ « 2 » به آسمان و زمين خطاب كرد ( بياييد ) و فرمان مرا در پذيرش هر نوع تغييرات از روى اراده يا كراهت بپذيريد . گفتند : به رغبت پذيرفتيم . بنابراين ، هم پذيرش وجود و هم قبول هر نوع تصرف ، خواه موافق

--> ( 1 ) . . رعد ( 13 ) آيهء 15 . ( 2 ) . . فصلت ( 41 ) آيهء 11 .