روز رستاخيز است . اكنون بايد ديد كه شعاع شهادت آن‌ها تا چه اندازه است . ممكن است گفته شود كه آنان به آن چه با يكى از حواس درك كرده‌اند ، گواهى مىدهند كه از طرف خدا پيامبران آمدند و مردم را به خداپرستى و . . . دعوت نمودند « 1 » و شايد هم بر بسيارى از اعمال محسوس افراد معاصر خود گواهى دهند ، در اين صورت با گواهى دادن اين افراد ، به ضميمهء پرونده‌ها و گواهى اعضاى خود شخص ، رأى دادگاه الهى صادر مىگردد . ممكن است گفته شود شعاع شهادت آن‌ها مربوط به محسوسات نيست ، بلكه آنان بر حقايق و باطن اعمال و صفات نفسانى افراد ، از قبيل كفر و ايمان نيز گواهى مىدهند و آنان اين حقايق را با تأييد الهى درك كرده و روز رستاخيز گواهى مىدهند . ناگفته پيداست كه اين مقام ( شهادت بر حقايق اعمال ) در خور تمام افراد نيست و مخصوص طبقهء ممتاز امت و طبقهء متوسط در سعادت است ، تا چه رسد طبقهء پايين‌تر كه بهره‌اى از آن ندارند . « 2 » در عظمت مقام آنان كافى است كه خداوند به افرادى كه خدا و پيامبر را اطاعت نموده‌اند نويد مىدهد آنان با صديقين و شهداء خواهند بود ، چنان كه مىفرمايد : « وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَاولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ

--> ( 1 ) . . كشاف ، ج 1 ، ص 243 . ( 2 ) . . الميزان ، ج 1 ، ص 1326 .