آزادند و در پذيرش اسلام اكراه و اجبارى نيست ، پس چگونه در آيات مورد بحث مىگويند : « فَإِذا انْسَلَخَ الأَشْهُرُ الحُرُمُ فَاقْتُلُوا المُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ ؛ وقتى ماه‌هاى حرام سپرى گرديد ، مشركان را هر جاى يافتيد بكشيد » . و نيز مىفرمايد : « وَقاتِلُوا المُشْرِكِينَ كافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كافَّةً ؛ « 1 » با مشركان ، همگى نبرد كنيد ، هم‌چنان‌كه همگى با شما نبرد مىنمايند » . گروهى از مفسران در پاسخ اين پرسش به « نسخ » تمسك جسته‌اند و گفته‌اند آيات آغاز سورهء برائت ، ناسخ آيات صبر و اغماض و مانند آنهاست ولى اين پاسخ چندان صحيح و استوار نيست ؛ زيرا اگر بپذيريم كه در قرآن آيهء منسوخ و ناسخ داريم آيات سورهء برائت نمىتواند ناسخ آيات پيشين باشد ؛ چون اولًا ، مضامين اين آيات يك رشته احكام شرعى نيست كه از جانب خداوند به عنوان حكمى الهى بر پيامبر فرو فرستاده شده باشد ، بلكه يك نوع چاره‌جويى در برابر دشمن قوى و نيرومند است كه پيش از آن كه وحى الهى بدان فرمان دهد ، عقل و خرد ، انسان را به آن دعوت مىكند و اگر چنين دستورى نيز از جانب خداوند نيامده بود ، جز صبر و بردبارى و اين‌كه بگويد : « شما بر دين خود و ما بر دين خود » چاره‌اى نبود ؛ زيرا انسان با هدف ، هر چه‌قدر هم هدف او مقدس باشد ، اگر خود را در برابر دشمن قوى و نيرومندى مشاهده كرد كه مانع از گسترش هدف اوست ، جز سياست اغماض و عفو چاره‌اى ندارد . به‌طور مسلّم سياست عفو و اغماض مخصوص به دوران ضعف و ناتوانى انسان صاحب هدف است ، ولى اگر زمينه و شرايط دگرگون گردد و طرف در خود احساس قدرت بنمايد ديگر براى سياست اغماض ، موضوعى باقى نمىماند و عقل و خرد نيز صاحب هدف را به محافظه‌كارى دعوت نمىنمايد .

--> ( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 36 .