درس 12 : بررسى برهان نظم از ديدگاه موازنه و كنترل براى تكميل بحث‌هاى گذشته ناگزيريم كه برهان نظم را از ديد ديگرى نيز مورد بررسى قرار دهيم و آن وجود « موازنه » در طبيعت است كه به يك معنا از شعبه‌هاى برهان نظم به شمار مىرود . مقصود از موازنه همان تعادل است كه در جان‌داران و گياهان ديده مىشود . اين تعادل و موازنهء آشكار دلالت مىكند كه اين جهان برپايهء حكمت بالغه‌اى آفريده شده و آفريدگار ، هر موجودى را در جاى خويش نيكو قرار داده است و به گفتهء معروف : جهان چون خدو خال و چشم و ابروست * كه هر چيزى به جاى خويش نيكوست اينك براى اثبات اين موازنه ، نمونه‌هايى از آن را منعكس مىكنيم : موازنه در آفرينش جان‌دار و گياه آفرينش اين دو نوع از موجودات ، آن چنان روى نقشه و محاسبه است كه وجود هر يكى مكمل وجود ديگرى است ، به گونه‌اى كه اگر يكى از آن دو نبود ديگرى نيز در معرض زوال و فنا قرار مىگرفت . در اين باره « كرسى موريسن » مىگويد : نمونهء اول ، به طورى كه همه مىدانيم زندگى نباتات و روييدنىها وابسته به