فتح مكه به روم فرار كرد . او قهرمان داستان « مسجد ضرار » است كه تفصيل آن در سورهء توبه ، آيهء 70 آمده است . 3 . گروهى پس از فتح مكه ، به عضويت حزب منافقان درآمدند . آنان همان دشمنان سرسخت و ديرينهء اسلام بودند كه پس از انتشار اسلام ، به ظاهر اسلام آورده و كينه و عداوت خود را در دل داشتند . سرجنبانان اين گروه ، ابوسفيان و فرزندان بيت اموى هستند كه در مواقع مناسب كفر و شرك خود را اظهار كرده و عداوت خود را به آيين اسلام بازگو نموده‌اند : در روزهاى نخستين خلافت عثمان ، در جلسه‌اى كه در خانهء خليفه تشكيل يافته بود و در آن جا جز اعضاى حزب اموى كسى نبود ، ابوسفيان رو به آنها كرد و چنين‌گفت : « اكنون خلافت پس از تيم وعدى ( اشاره به طايفهء دو خليفهء قبلى ) به‌شما رسيده است ، آن را مانند توپ زير پاى خود بگردانيد و پايهء آن را از بنىاميه برگزينيد . اين خلافت همان حكومت و رياست بشرى است و من هرگز به بهشت و دوزخى ايمان ندارم » « 1 » . در دوران حكومت عثمان ، ابوسفيان از كنار قبر حمزه گذشت و لگدى بر آن زد و گفت : « اى ابوعماره ( كنيهء حمزه ) ! حكومتى كه ديروز ما بر ضد آن قيام كرده بوديم و براى نابودى آن شمشير مىكشيديم ، اكنون در دست جوانان ماست و با آن مانند توپ بازىمىكنند » « 2 » .

--> ( 1 ) . الاصابة ، ج 4 ، ص 88 . « قد صارت إليكم بعد تيم و عدى ، فأدرها كالكرة واجعل أوتادها بنيأمية ، فإنما هو الملك ولاأدرى ما جنة ولا نار » . ( 2 ) . قاموس الرجال ، ج 10 ، ص 89 ، به نقل از : شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد .