و بىنظير بوده و از اين جهت همواره مورد توجه كشور گشايان و جهانگردان و محققان بوده است . اين شهر به سال 21 هجرى به تصرف سپاهيان اسلام در آمد ، اولين حكومت مستقر در آن ، مربوط به خاندان رواديان است كه تبريز را پايتخت خود قرار دادند ، از سال 446 ق . به بعد سلجوقيان بر آن استيلا يافتند و بعد از حملات مغولان ، اين شهر به دستور آباقاخان پايتخت رسمى ايلخانان شد ، در عصر سلطان‌محمودغازان ( 694 ق . ) تبريز به حداكثر عمران و آبادانى و گسترش و رونق فرهنگى اقتصادى دست يافت و مسجد عليشاه ، و ربع رشيدى و شنب غازان در اين دوره ساخته شد . مسجدكبود تبريز از يادگارهاى دوران حكومت جهانشاه قرايوسف تركمان ( 870 ق . ) است . در عصر صفويه اين شهر بارها به اشغال قواى مهاجم دولت عثمانى درآمده و چندين بار زلزله‌هاى خطرناكى « 1 » آن را به كلى ويران نمود و اكثر آثار تاريخىاش را نابود كرد . درجنگ‌هاى ايران و روس اين سرزمين به كرّات مورد هجوم بيگانگان قرار گرفت و به اشغال آنان درآمد ، دلاورىها و مجاهدت‌هاى مردم اين شهر در مقابل عثمانىها و روس‌هاى مهاجم و غارتگر ، از شكوهمندترين فصل‌هاى تاريخ ايران مىباشد . در سال 1324 ق . ( 1285 ش . ) تبريز در انقلاب مشروطيت ايران نقش مهمى را ايفا كرد ، به سال 1299 ش . روحانى نستوه و عالم مبارزه شيخ‌محمد خيابانى بر عليه استعمار منحوس انگلستان در تبريز قيام نموده و قرارداد وثوق‌الدوله با دولت انگليس را ملغى نمود . ثقةالاسلام تبريزى در اين شهر بخاطر دفاع از استقلال به دست سربازان روسى به دار آويخته و به شهادت رسيد . « 2 » مردم تبريز در 29 بهمن 1356 ش . اربعين شهيدان انقلاب اسلامى را گرامى داشته و با قيام خونين و تهاجم عليه استبداد پهلوى در پيروزى انقلاب اسلامى فداكارىها و جانبازىهاى قابل تحسينى از خود بروز دادند و ايثارگرىهاى آنان در ديگر مراحل انقلاب اسلامى استمرار يافت .

--> ( 1 ) - - اين بلاى ويرانگر در سال‌هاى 1050 ه . ق و 1193 ه . ق روى داد . ( 2 ) - اقتباس از كتاب جغرافياى كامل ايران ، گروهى از نويسندگان ، ج 1 ، ص 182 - 185 . .