« بگو چه كسى شما را از تاريكى ، خشكى و دريا نجات مىدهد كه او را با تضرّع در نهان مىخوانيد ؟ » بنابر اين بايد دعا اوّلًا همراه « تضرّع » و ثانياً در « نهان » باشد ، يعنى رازى ميان بنده و خداوند باشد . همچنانكه براى دعا كننده شايسته است كه بداند او با خدا ، با دعاى خويش عهد مىبندد كه اگر او را از گرفتاريش رهانيد انسانى نيكوكار و شكر گزار شود : ( . . . لَئِنْ أَنْجَانَا مِن هذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ ) . ( سورهء انعام ، آيه 63 ) « اگر ما را از اين برهاند هر آينه از شكر گزاران خواهيم بود . » و چه‌بسا انسان با خدا عهد بندد و مشكلش بر طرف شود ، امّا او به زندگى پيشين خود - بى هيچ دگرگونى را ستينى در رفتار - بازگردد : ( قُلِ اللَّهُ يُنَجِّيكُم مِنْهَا وَمِن كُلِّ كَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِكُونَ ) . ( سورهء انعام ، آيه 64 ) « بگو خدا شما را از آن و از هر سختى واندوه مىرهاند سپس شما شرك مىآوريد . » در سورهء اعراف مىخوانيم : ( وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفاً وَطَمَعاً إِنَّ رَحْمَةَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ ) . ( سورهء اعراف ، آيه 56 ) « و در زمين بعد از اصلاح آن فساد نكنيد و خدا را از سر بيم و اميد بخوانيد ، همانا رحمت خدا به نيكوكاران نزديك است . » پس در هنگام دعا ، انسان بايد در حالتى ميان « بيم و اميد » باشد و به استجابت سريع دعاى خود مطمئنّ نباشد ، همچنانكه نبايد از رحمت خدا نااميد باشد . در اينجا اجازه دهيد اندكى دربارهء پيوند و رابطه ميان « دعاى از سر بيم و اميد » و « نزديكى رحمت خدا به نيكوكاران » بينديشيم . اين پيوند چنين است كه انسان هرگاه گرفتار مصيبتى شود و يا با مشكلى در زندگيش رو برو گردد ، بايد خدا را بخواند و در همين هنگام نيز به مردم احسان كند ، زيرا احسان ، انسان را به دعا بر