مثابهء چادرى بزرگ ملّتهاى گوناگون و فرهنگهاى مختلف را در خود جاى داده بود ، به معارف قرآنى پيش از پيش نياز داشت . اين جامعهء نوين را بر اساس چه ارزشهايى بايد ارزيابى كرد ؟ و ارزشهاى توحيدى و چهار چوبهاى عمومى و فرهنگى و روح قوانين حاكم بر اين جامعه در زمينه‌هاى مختلف چگونه بايد باشد ؟ تا ديروز امام سجاد از طريق نيايشها و راز و نيازهايش با خداوند ، پرچم توحيد را بر مىافراشت و با دعا و نيايش حيات جامعهء مسلمانان و بويژه جامعهء مكتبى پيرو خط اهل بيت عليهم السلام را سر و سامان مىداد . امّا امروز اين شالودهء توحيدى استوار شده است و امام باقر عليه السلام مىآيد تا قلّه معارف را بر آن بنياد نهد و پس از وى امام صادق عليه السلام با بيان بسيارى از مسائل حكمت الهى و تفسير و فقه اين بنياد را تكميل مىكند . معارفى كه امام باقر در راه نشر و گسترش آن مىكوشيد ، چه بودند و آن‌حضرت چگونه توانست راهى به سوى آنها باز كند ؟ گاه در راه علم مىتوان از تجارب جزئى به قواعد عمومى دست يافت و گاه نيز مىتوان از اين قواعد عمومى راهى به جزئيات باز كرد . اگر راه نخست ، شيوه عموم مردم در رسيدن به علم است ، راه دوّم نيز ، راه علم پيامبران و جانشينان مرتبط با وحى آنان است . از اين روست كه در يكى از كلمات قصار آمده است : « علم نقطه‌اى است كه نادانان آن را گسترش داده‌اند » . ظاهراً اساس علم پيامبر و جانشينان معصوم آن‌حضرت ، قرآنى است