پيوست . از يك سو معاويه مردم را به سوى خود مىخواند و از سوى ديگر ناكثين ( پيمان شكنان ) با برافراشتن پيراهن عثمان عدّه‌اى را به گرد خود جمع كرده بودند و همسر پيامبر نيز همراه با عدّه‌اى آماده بود تا انتقام خون عثمان را بگيرند . در اين موقع باز امام حسن عليه السلام را مىبينيم ، جوانى كه از تمام شايستگيهاى رهبرى و جانشينى برخوردار است و پس از پدر بزرگوارش ، از تواناترين مردم در تعيين سرنوشت و حل مشكلات مسلمانان به حساب مىآمد . جهان اسلام نيز در آن روز به تدبير وسياست وى بيش از هر چيز ديگر نيازمند بود ، زيرا تنها يك گام مىتوانست دنياى اسلام را زيروزبر كند . اميرمؤمنان عليه السلام نيز بر سر دوراهى سخت و دشوارى قرار گرفته بود كه انتخاب هر يك از ديگرى دشوارتر مىنمود . يا آن‌حضرت مىبايست‌از مقابلهء با دشمنان سر باز زند ، كه اين همان خواستهء دشمنانش بود ، و در نتيجه صاحبان منافع و مطامع به حكومت مىرسيدند و يا اينكه وارد جنگ شود . سرانجام چنين هم شد و بديهى بود كه بسيارى از مسلمانان در اين صورت كشته خواهند شد . در گرما گرم اين حوادث آنچه قابل ملاحظه است نقش امام حسن مىباشد كه در كنار پدر بزرگوار خود ، تمام مشكلات و سختيها را تجربه مىكند . حضرت على عليه السلام نيز به دو علّت ، امام حسن را در كار خلافت خود شركت مىدهد . يكى از آن جهت كه وى از كفايت و تدبير والايى برخوردار بود و ديگر از آن جهت كه مردم را به امام و جانشين پس از خود راهنمايى كند تا آنان امام حسن را به عنوان رهبرى آزموده و دور