قريش را تشريح كردند ، با بيانى روشن پاسخ آنها را گفتند . برنامه دوم : از آنجا كه قريش امور تجارت سرزمينهاى عربى را در دست داشت ؛ مدينه را در محاصرهء اقتصادى قرار داد . قريش كه ايمنى راههاى تجارى راباهم‌پيمانى باقبايل صحرانشين‌كه در راه شام و راه يمن مسكن داشتند ، تأمين مىكرد بيانيه‌اى به همهء اين قبايل صادر كرد ، و آنان را از فروش مواد غذايى به مردم مدينه منع كرد . همچنين در اين بيانيه هشدار داده شده بود ، كه به كاروانهاى بازرگانى كه قصد بردن مواد غذايى به مدينه را دارند ، اجازهء رفت و آمد ندهند . امّا پيامبر كه مسئوليّت دفاع از مدينه بر دوش او بود و به خوبى دريافته بود كه محاصرهء اقتصادى كه مردم مدينه بدان دچار آمده‌اند به خاطر اوست در صدد برنامه‌ريزى براى دفاع در برابر اين محاصره برآمد و اين امر ، چنان كه بعداً خواهيم گفت ، به جنگ بدر منتهى شد . امّا پيش از پرداختن به علل وقوع جنگ بدر ، بهتر است نگاهى گذرا به وضعيت مردم مدينه و امكانات مادى و معنوى آنان داشته باشيم . پيامبر در مدينه با سه طايفه روبه‌رو شد : 1 - مسلمانان كه از سه گروه اوس ، خزرج ومهاجران تشكيل مىشدند و نسبت به هم بيگانه بودند . پيامبر صلى الله عليه و آله توانست آنان را در بوته‌اى واحد ذوب كند بطورى كه به صورت برادرانى يكدل و آهنين صف درآمدند و در « مساوات و تعاون ، امتى يگانه همچون دانه‌هاى شانه گرديدند » . 2 - منافقان ، اينان گروه بزرگى از اعراب را تشكيل مىدادند . اظهار