« لَيْسَ مِنَ الْمُرُوَّةِ أَنْ يُحَدِّثَ الرَّجُلُ بِمَا يَلْقى فِي سَفَرِهِ مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ » « 1 » . « جوانمردى نيست ، فرد از خير و شرّى سخن گويد كه در سفر بدان آگاهى يافته . » 11 - مستحب است براى بازگشت از سفر شتاب كند . از امام سجّاد عليه السلام نقل است كه فرمود : « السَّفَرُ قِطْعَةٌ مِنْ السَّقَرِ ، فَإِذَا قَضى أَحَدُكُمْ سَفَرَهُ فَلْيُسْرِعْ الْعَوْدَ إِلى أَهْلِهِ » « 2 » . « سفر بخشى از دوزخ است ، پس هرگاه كسى سفرش را به انجام رساند ، به شتاب به سوى خانواده‌اش باز گردد . » 12 - مستحب است از همان راهى باز نگردد كه رفته است بلكه چنانچه اگر دو راه وجود دارد راه ديگرى برگزيند . از ابوالحسن عليه السلام نقل است كه فرمود : « أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم حِينَ غَدا مِنْ مِنى فِي طَرِيقِ ضَبٍّ وَرَجَعَ مَا بَيْنَ الْمَازِمِينَ وَكَانَ إِذَا سَلَكَ طَرِيقاً لَمْ يَرْجِعْ فِيهِ » « 3 » . پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله هنگام رفتن به منى از راه ضبّ مىرفت و از ميان

--> ( 1 ) - وسائل الشّيعه ، ج 8 ، كتاب الحجّ ، آداب السفر إلى الحجّ ، ص 321 ، باب 49 ، حديث 16 . ( 2 ) - همان ، ص 330 ، باب 58 ، حديث 1 . ( 3 ) - همان ، ص 336 ، باب 65 ، حديث 1 .