نقش خُمس در موجوديت مذهبى با بررسى تاريخ موجوديت مذهبى تشيّع در طول چهارده قرن گذشته باور ما نسبت به حكمت و دورانديشى تشريع خمس بيشتر مىگردد ، زيرا خمس نقش اساسى در ساختار موجوديت كيان دينى تشيّع ايفا نمود ، به گونه‌اى كه بعنوان يك اصل ثابت آن درآمد و اگر اين اصل وجود نداشت شايد اين موجوديت متزلزل و مورد مخاطره قرار مىگرفت . حوزه‌هاى علميّه كه همواره مشعل فروزان هدايت ، و سمبل استقلال و سنگر دفاع از ارزشهاى الهى بوده و هست از راه نظام تأديه حقوق شرعى پابرجا ماند . درست است كه اساس استقلال علما ، و راز قدرت موجوديت دينى تشيّع ، داشتن روح شهادت‌طلبى است كه علماء از اهل‌بيت عليهم السلام به ارث برده‌اند ، اين رهبرانى كه همواره مىفرمودند :