« ابو شامه » مىافزايد كه اين چنين است : « هر قبيله‌اى كه لغتش آن بود كه « شين » را مثل « جيم » تلفظ مىكرد مانند : « اشدق » صاد را مثل « زاء » تلفظ مىكرد مانند : « مصدر » كاف را مثل جيم و جيم را مثل كاف تلفظ مىكرد و مانند آن . . . « 1 » » . « ابن كثير » مىخواند : « فاستوى على سؤقه . . . » به همزه ساكن . ابو حيان آن را تلفظ ضعيفى مىداند « 2 » . و ديگرى مىخواند : « من إن تيمنه بقنطار » به كسر « تاء » و تخفيف « ياء » دانى مىگويد : اين لهجهء تميم است يعنى لهجه اختصاصى آنهاست و ابو حيان هم در كتاب « البحر » با وى موافقت كرده است . سعيد بن جبير مىخواند : « من إعاء اخيه » و « واو » را به همزه تبديل مىكرد . اين تلفّظ نزد هذيل شايع است . حسن مىخواند : « و لا ادراتكم به » با همزه به صيغه ماضى ، متكلم وحده . ابو حاتم مىگويد : حسن « ياء » را به « الف » تبديل كرده است . و اين كار در زبان و لهجه بنى حرث بن كعب مرسوم است . مىگويند : « السلام علاك » و بعد الف را به همزه بدل نموده است مانند كسانى كه : « العالم » را « العالم » مىخوانند گفتم اين همان لهجهء مذموم تبديل حرف به همزه است كه لغت بنى اسد و هذيل است . « ابو جعفر » مىگويد : « و اذا الرسل وقتت » و اين لهجه « مضر سفلى » است . مردم مدينه بر تبديل كردن حرف به همزه توسط كسانى در مسجد رسول خدا - ص - اعتراض كردند « 3 » . و بسيار موارد ديگر از اختلاف لهجه‌ها كه مجال طرح آنها نيست « 4 » .

--> ابن قتيبه . التمهيد ، ج 2 ، ص 99 و 100 به نقل از : تأويل مشكل القرآن ، ص 39 و 40 . و تاريخ القرآن الصغير ، ص 109 به نقل از : المرشد الوجيز ابى شامه ، ص 101 . ( 1 ) التمهيد ، ج 2 ، ص 100 و 101 به نقل از : المرشد الوجيز ، ص 96 و 97 . ( 2 ) التمهيد ، ج 2 ، ص 28 و 29 به نقل از : البحر المحيط ، ج 2 ، ص 499 و ج 5 ، ص 133 و ج 8 ، ص 405 و به نقل از : كرمانى ، ص 51 و به نقل از : ابن جنى ، ص 84 و 164 . ( 3 ) النهاية ابن اثير ، ج 5 ، ص 7 . و التمهيد ، ج 2 ، ص 31 و 25 به نقل از : ابن اثير . ( 4 ) التمهيد ، ج 2 ، ص 20 ، 25 ، 28 - 30 .