وى دانست اگر واقعا گفته باشد و يا آن كه اشتباه از ناقل روايت است « 1 » . 4 - قرائت : « إذا جاء فتح اللّه و النّصر » به جاى : إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ . زرقانى ادعا مىكند : نص اوّل توسط نزول مجدد آيه منسوخ شد و بايد به نص دوم ملتزم بود « 2 » اما به نظر ما ، اين ادعاى زرقانى هيچ دليلى ندارد و سنگ در تاريكى انداختن است . ظاهرا اين نقل از اشتباه ناسخ يا كاتب باشد كه البته اين گونه اشتباهات كم نيستند . 5 - « ميمون بن مهران » از « معمر » نقل مىكند كه دربارهء سخن ابى بن كعب : « فديه طلاق زن » نزد ايوب رفتم و اين سخن را براى وى نقل كردم . با هم نزد مردى رفتيم كه مصحفى قديمى به روايت ابى داشت كه آن را از مردى ثقه نقل كرده بود . مصحف را گشوديم و خوانديم : « الا ان يظنا : الا يقيما حدود اللّه . فلا جناح عليهما فيما افتدت به لا تحلّ له من بعد حتّى تنكح زوجا غيره » « 3 » همان‌طوركه ملاحظه مىكنيد بعضى فقرات آيه را حذف كرده و آن را به آيه بعدى چسبانده‌اند . و بايد اين قبيل اشتباهات را از سهو ناسخ دانست ما موارد زير را هم بعيد نمىدانيم از اشتباه ناسخان باشد . ( 6 ) روايت شده است كه عمر آيه را چنين تلاوت مىكرد : « و ان كا ( د ) مكرهم » با « دال » « 4 » شايد اين اشتباه بخاطر مشابهت صورى « دال » و « نون » باشد . ( 7 ) ديگرى مىخواند : « ضربت عليهم المسكنة و الذّل » « 5 » شايد قرائت : « يا حسرة العباد » « 6 » به جاى « على العباد » از وى باشد . ظاهرا ناسخ « على » را انداخته است . 8 - قرائت : « بل يداه بسطان » « 7 » به جاى : « مبسوطتان » هم از اين نوع اشتباهات است .

--> ( 1 ) الجامع لاحكام القرآن ، ج 17 ، ص 12 . ( 2 ) رك : مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 164 . و فتح البارى ، ج 9 ، ص 27 . ( 3 ) المصنف ، صنعانى ، ج 6 ، ص 484 . و در حاشيه كتاب به نقل از : جامع البيان / طبرى ج 2 ، ص 261 . ( با افزايش ) . آيه در سوره بقره است : 230 و 231 . ( 4 ) مقدمه تفسير البرهان ، ص 42 . به نقل از : ابن الانبارى ، ابن جرير و ديگران . ( 5 ) محاضرات الادباء ، ج 2 ، جزء 4 ، ص 434 . ( 6 ) اكذوبة تحريف القرآن ، ص 24 به نقل از : المصاحف ، ص 75 . ( 7 ) همان مدرك ، ص 23 . به نقل از : المصاحف ، ص 54 .