حال او خواهد شد و ترفند و نيرنگ ابليس و ياران او ، در خنثى سازى اثر رحمت بىمنتهاى خداوند ، سودى به حال آنان نخواهد داشت . چنان‌كه در روايت ديگرى وارد شده است كه پيامبر اكرم ( ص ) فرمودند : « ابليس به خداى عزّوجل عرضه داشت : به عزّتت سوگند كه تا هستم ، نسل آدم را مادام كه جان در بدن دارند ، گمراه مىكنم . خداى عزّوجل فرمود : به عزّتم سوگند كه همواره آنان را مادام كه از من مغفرت بخواهند ، مىآمرزم » . « 1 » از آن‌چه بيان شد ، اين نتيجه حاصل مىشود كه يأس و نااميدى از عفو و بخشش خداوند ، به‌هيچ وجه جايز نيست و هرچه گناه انسان ، بزرگ و فراوان باشد ، بايد به مغفرت پروردگار خويش اميد داشته باشد . حتّى همان‌طور كه قبلًا نيز بيان شد ، اگر گناه‌كار بميرد و در اثر گناهانى كه مرتكب شده است ، او را به جهنّم ببرند ، در صورتى كه واقعاً از اعمالى كه در دنيا انجام داده است ، پشيمان شود و تصميم حقيقى براى بازگشت به‌سوى خداوند سبحان بگيرد ، رحمت حق‌تعالى پذيراى وى خواهد بود و قطعاً مورد عفو الهى واقع مىشود . ولى مسئلهء مهم اين است كه چنين افرادى توبهء حقيقى نمىكنند و درخواست آنان براى بازگشت به‌دنيا و اصلاح اعمال ، نيرنگى بيش نيست و اگر بازگردند ، همچنان گناه مىكنند ؛ زيرا توبهء آنان در اثر مشاهدهء عذاب است و اگر عاقبت كار خود را نمىديدند ، توبه هم نمىكردند : حَتَّي إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فيما تَرَكْتُ ، كَلَّا ، إِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُون « 2 »

--> ( 1 ) . الدرّ المنثور ، ج 2 ، ص 77 ( 2 ) . المؤمنون / 100 - 99