انسان نيز اگر نفس خود را مهار نكند و به آن اجازهء سركشى دهد ، نفس با طغيان‌گرى او را بدبخت و بيچاره مىنمايد . اگر كسى در دنيا نتواند رذائل اخلاقى را ريشه‌كن يا لااقل سركوب كند ، در آخرت نيز به همان رذائل و صفات ناپسند اخلاقى مبتلا خواهد بود : وَ مَنْ كانَ في هذِهِ أَعْمي فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمي وَ أَضَلُّ سَبيلا « 1 » امّا كسىكه در اين جهان ( از ديدن چهرهء حق ) نابينا بوده است ، در آخرت نيز نابينا و گمراه‌تر است . به عبارت رساتر ، اگر كسى در دنيا لجوج باشد و زير بار پذيرش حرف حق نرود ، در آخرت نيز با آنكه مغفرت الهى را مىبيند و دلسوزى و مهربانى پيامبر رحمت را براى نجات او از جهنّم درك مىكند ، باز هم لجاجت مىكند و عناد مىورزد و عمداً خود را از عفو و مغفرت پروردگار متعال محروم مىسازد . به بيان ديگر براساس قاعدهء لطف ، هركس به‌واسطهء توبهء واقعى در معرض نسيم رحمت الهى واقع شود ، از رحمت حق‌تعالى بهرهء كافى خواهد برد ، حتّى اگر در جهنّم باشد و گرچه كافر باشد . ولى كافر نمىتواند خود را در معرض اين نسيم قرار دهد تا از آن بهره ببرد . اين‌كه گفته مىشود : جهنّم از الطاف خفيهء خداوند متعال است ، براى آن است كه در جهنّم ، كدورت‌هاى وجود انسان رفع مىشود و هويت حيوانى و شيطانى او كه در اثر اعمال زشت و ناهنجار پيدا شده است ، به هويت انسانى تبديل مىشود . وقتى هويت‌هاى شيطانى رفع شد و فطرت انسانى هويدا گرديد و بروز و ظهور پيدا كرد ، خواه ناخواه ، آتش جهنّم نابود مىشود ؛ زيرا آتش جهنّم و عذاب‌هاى گوناگون آن ، اعمال خود اهل جهنّم است :

--> ( 1 ) . اسراء / 72