كننده‌اى داشتند كه بسيار مورد تأكيد ايشان بود و در تفسير الميزان نيز كراراً اين جمله را به‌كار برده‌اند . « 1 » ايشان مىفرمود : « توبة العبد محفوفة بتوبتين من الله سبحانه » ؛ توبهء بندهء گناه‌كار ، ميان دو توبه از خداوند سبحان پيچيده شده است . قرآن كريم ، در آياتى به اين نكته اشاره مىفرمايد كه خداوند منّان ، براى بندهء گنه‌كارش دو توبه دارد ، « 2 » يعنى گنه‌كار يك مرتبه و خداوند دو مرتبه توبه مىنمايد . اوّلين توبهء خداوند سبحان وقتى واقع مىشود كه توفيق توبه را به بندهء خويش عطا مىفرمايد و توبهء دوّم هنگام پذيرش توبهء بنده از سوى حق‌تعالى صورت مىپذيرد . تا كه از جانب معشوقه نباشد كششى * كوشش عاشق بىچاره به جايى نرسد تا وقتى توفيق و هدايت از جانب خداوند مهربان نباشد ، بندهء گنه‌كار نمىتواند خدا ، خدا ، بگويد و باز گردد و توبه كند : وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ وَ أَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكيمٌ « 3 » و اگر فضل و رحمت خدا شامل حال شما نبود و اين‌كه او توبه‌پذير و حكيم است ، [ رسوا مىشديد ] . در جريان جنگ تبوك ، سه نفر از اصحاب پيامبر اكرم ( ص ) تخلّف كردند و از روى سستى و تنبلى ، به جهاد نرفتند . پس از بازگشت پيغمبر اكرم ( ص ) و اصحاب از جنگ ، آن سه نفر به استقبال آمدند . پيامبر ( ص ) فرمودند : « هيچ كس با اين سه نفر حرف نزند » آن سه نفر در يك حَصر عجيب اجتماعى قرار گرفتند و وضعيت آنها به‌گونه‌اى شد كه حتّى همسر و فرزندانشان نيز با آن‌ها سخن نگفتند و از آن‌ها دورى كردند . پس از گذشت چند روز از اين قضيه ، مدينه بر آنها تنگ شد و

--> ( 1 ) . ر . ك : الميزان فى تفسير القرآن ، ج 1 ، ص 133 ؛ ج 4 ، ص 237 ؛ ج 9 ، ص 401 و . . . ( 2 ) . ر . ك : بقره / 160 ؛ نساء / 17 ؛ مائده / 71 ؛ مجادله / 13 و . . . ( 3 ) . نور / 10