ناميده مىشود و دو سوى ناهنجار آن ، ستمگرى و ستمبرى نام مى گيرد . گفته مىشود كه همهء فضايل از اين بنيادهاى چهارگانه بر مى خيزد ، و همهء رذايل از اصول هشتگانهء برخاسته از افراط و تفريط در هر يك از اين چهار مورد نشأت مى گيرد . اين بود چكيده اى از تفصيل سخن ، و هر كس خواهان شرح آن است ، بايد به كتابهاى همچون تهذيب الاخلاق ابن مسكويه مراجعه كند . بر اين سخن ايرادهاى فراوانى گرفته شده است كه برخى از آنها را به شرح زير مى آوريم : الف ) همانا آدمى آميخته اى از روح يا همان نفس ناطقه با جسم است . خداوند در مورد قسمت نفس ناطقه او مى فرمايد : ( و نفس و ما سويها فالهمها فجورها و تقويها . ) 32 و سوگند به نفس و آن كه نيكويش بيافريده ، سپس بديها و پرهيزگاريهايش را به او الهام كرده است . و درباره جسم او ، كه همان نفس امّاره است ، مى فرمايد : ( انّ النّفس لامّاره بالسّوء الّا ما رحم ربّى . ) 33 همانا نفس ، آدمى را به بدى فرمان مىدهد ، مگر پروردگار من ، ببخشايد . پس آدمى از نظر روح ، درنهايت والايى و از نظر جسم ، در غايت پستى و سقوط است ، چنان كه خداوند تبارك و تعالى مى فرمايد : ( لقد خلقنا الانسان فى احسن تقويم ثمّ رددناه اسفل سافلين ) 34 به تحقيق ، ما آدمى را در نيكوترين اعتدال بيافريديم ، آنگاه او را فروتر از همه فروتران گردانيديم . پس بر پايهء قاعده سنخيّت سنخيّت علّت پيوستن است همهء فضايل از روح و همه رذايل از جسم است .