جمع بين آياتى كه به انسان اختصاص دارد قرآن گاهى انسان را كاملًا مى ستايد و او را در ميان آفريدگان ديگر ، كاملترين و شريفترين آفريده به شمار مى آورد ، چنان كه اين آيه مى فرمايد : ( فاذا سوّيته و نفخت فيه من روحى فقعوا له ساجدين . ) 17 چون آفرينشش را به پايان بردم و از روح خود در آن دميدم ، در برابر او به سجده بيفتيد . و گاهى او را كاملًا مورد نكوهش قرار مىدهد تا جايى كه مى فرمايد : ( والعصر ان الانسان لفى خسر . ) سوگند به زمان ، كه آدمى در خسران است . 18 آن كه به آيه اوّل نظر كند ، چنين باور مى يابد كه آدمى فطرتاً خوشبخت است و هر كه به آيه دوم نظر كند ، باور چنين مى يابد كه آدمى فطرتاً نگون بخت است ، ليكن سخنِ برخاسته از تحقيق ، آن است كه انسان ، بر آميخته از روح و جسم مى باشد ، چنان كه خداوند مى فرمايد : ( و نفس و ما سوّيها فالهمها فجورها و تقويها . ) 19 سوگند به نفس و آن كه نيكويش بيافريده ، سپس بديها و پرهيزگاريهايش را به او الهام كرده است . آدمى از بُعد پيكر ، به غايت ، نگون بخت است ، چنان كه خداوند مى فرمايد : ( انّ النّفس لامّاره بالسّوء الّا ما رحم ربّى . ) 20 من خويشتن را بى گناه نمى دانم ، زيرا نفس ، آدمى را به بدى فرمان مىدهد ، مگر پروردگار من ببخشايد . خداوند متعال ، دو جنبه ستايش و نكوهش را در يك آيه گرد آورده است . اين آيه گواه جمع ميان همهء آيات است : ( لقد خلقنا الانسان فى احسن تقويمٍ ثمّ رددناه اسفل سافلين . ) 21