الشيخ حسين المظاهري
22
كاوشى نو در اخلاق اسلامى وشئون حكمت عملى (فارسى)
گيرندهء تمامى پايه هاى حكمت عملى و حاوى مباحث سه گانهء تهذيب اخلاق ، ادارهء خانواده و كشور دارى است . چهارم : همان گونه كه در توضيحات مربوط به كتاب جامع السعادات بيان شد ، مبناى روش مرحوم نراقى در كتاب مزبور بر اساس نظريه وسط و افراط و تفريط در اخلاق مى باشد و اين نظريه ميراثى از فلسفهء يونانى است ، لكن نويسنده در اين كتاب ، به اين روش انتقاد كرده و اثبات مىكند كه فضيلتها و رذيلتها از يك گروه نيستند ، بلكه رذايل ضد فضايل هستند و مى توان فضيلتى را يافت كه ضد نداشته باشد . پنجم : همچنين پيشتر در آن توضيحات گفته شد كه اساس تقسيم بندى مرحوم نراقى در كتاب ياد شده ، بر نيروهاى سه گانهء خرد ، شهوت و خشم است ، لكن نويسنده بر مسئله ارجاع و تقسيم نيروها اعتماد نكرده ، بلكه آنها را مورد انتقاد و بحث قرار داده است . ششم : ازمواردى كه به كتابهاى اخلاقى علماى متأخر خرده گرفته مىشود ، تكيه اكثر نويسندگان آنها بر اخبار و احاديث و روايات ، اعم از صحيح و غير صحيح آن ، بدون اشاره به منابع و مآخذ آنها مى باشد . چه نيكو گفته است ، جناب استاد مظفر در مقدمه اش بر كتاب جامع السعادات ، آنجا كه ميگويد : اين ويژگى در ميان كتابهاى اخلاقى اسلامى ، مختص اين كتاب ( جامع السعادات ) نيست ، بلكه اين شيوهء همهء آنهاست و تو گويى استشهاد آنان به احاديث و روايات صرفاً بيان انديشهء آنهاست . لذا هرگاه روايتى را طبق نظر خود صحيح و پذيرفتنى يافتند ، آن را نقل مى كنند و احساس ضرورت نمى كنند كه آن روايت در عرف اهل حديث صحيح و پذيرفتنى باشد . . . و شايد اين ساده انگارى در مذهب ايشان ، چنان كه پيشتر ذكر نموديم ، عذرى قابل قبول باشد . مادامى كه در اين امر نسبت به حفظ امانتِ نقل حديث از ميراث گرانقدر اسلامى برخورد نادرستى وجود نداشته باشد ، به ويژه درجايى كه با اندكى تحقيق و جستجو مى توان از اين نوع برخورد كناره گرفت .