بود : « ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذينَ أَساؤُا السُّوأى أن كَذَّبُوا بِآياتِ اللهِ » . « 1 » اثر چهارم اين است كه آن جنبه « يَلى الرّبّ » از فاسق گرفته مىشود و آن جنبه « يَلى الخلق » باقى مى ماند . به عبارت ديگر ، از نظر قرآن ، گناه انسانيت را نابود مىكند و حيوانيّت به جاى آن باقى مى ماند ؛ بلكه همان انسانيت به حيوانيت مبدل مىشود . آفرينش دوگانه آدمى الف‌بعد ملكوتى مى دانيد كه اين انسان ، دوبعدى است . يك بعد ملكوتى دارد به نام روح كه از اين نظر برتر از ملائكه است . به گفته قرآن ، از اين نظر « خَليفَةُ الله » است و از اين نظر مظهر همه اسماء و صفات حق است : « وَ عَلَّمَ ادَمَ الاسماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُم عَلَى المَلائِكَةِ » « 2 » از اين نظر است كه انسان ، مسجود همه ملائكه است ؛ حتى جبرئيل ، ميكائيل ، عزرائيل ، اسرافيل و حَمَله عرش . و بالاخره از اين نظر قيمت يك انسانبه اندازه جهان است : « مَن قَتَلَ نَفساً بِغَيرِ نَفسٍ او فَسادٍ فى الارضِ فَكأَنَّما قَتَلَ النّاسَ جَميعاً وَ مَن احياها فَكأنَّما احيَى النّاسَ جَميعاً » « 3 » و خلاصه از اين جنبه « يَلى الرّبّ » انسان روح الله است . قرآن چه اطلاق عجيبى بر اين انسان كرده است : « فَاذا سَوَّيتُهُ وَ نَفَختُ فيهِ مِن رُوحى فَقَعُوا لَهُ ساجِدينَ » « 4 » لذا از جنبه « يَلى الرّبّ » ، از جنبه انسانيت و به عبارت ديگر ، از جنبه آن بُعد ملكوتى ، مقام انسان خيلى بالاست . اشرف از همه مخلوقات ، حتى ملائكه است ، بلكه هدف از خلقت عالم وجود ، اين انسان است . اما چيزى كه مهمتر از همه

--> ( 1 ) - آن گاه فرجام كسانى كه بدى كردند [ بسى ] بدتر بود ، [ چرا ] كه آيات خدا را تكذيب كردند . ( روم / 10 ) ( 2 ) - و [ خدا ] همه نامها را به آدم آموخت ؛ سپس آنها را بر فرشتگان عرضه نمود . ( بقره / 31 ) ( 3 ) - هر كس را جز به قصاص قتل يا [ به كيفر ] فسادى در زمين بكشد ، چنان است كه گويى همه مردم را كشته باشد و هر كس كسى را زنده بدارد ، چنان است كه گويى تمام مردم را زنده داشته است . ( مائده / 32 ) ( 4 ) - پس وقتى آن را درست كردم و از روح خود در آن دميدم ، پيش او به سجده در افتيد . ( حجر / 29 )