انسان و اختيار انسان محصول تركيب اين دو بُعد است و همه ى ارزشهاى انسان ناشى از مركب بودن او از اين دو بُعد است . خداوند انسان را به خِلعت اختيار نيز آراسته ، حال ، اوست كه هم مىتواند به مقام بالاتر از فرشته نائل شود و هم مىتواند از چهارپايان نيز پست تر و بى ارزش تر شود . اى انسان ! اين را هم بدان كه « نمى شود » و « نمى دانم » در قاموس تو راه ندارد . اگر بخواهى مى توانى ، در هر محيطى كه باشى اگر بخواهى مىشود . در هر زمينه و اقتضايى كه باشى ، اگر بخواهى ، مى دانى اگر چه كُند ذهن باشى . نحوه وجود انسان بگونه اى است كه اگر بخواهد ، مىتواند ، اگر بخواهد ، مىشود و اگر بخواهد ، مىداند . لذا در روز قيامت اگر كسى بگويد نمى توانستم يا نمى دانستم يا نمى شد ، از او نمى پذيرند . فوراً برايش نمونه مى آورند . در روز قيامت خطاب مىشود : هلّاعملت ؟ چرا عمل نكردى ؟ چرا آدم نشدى . چرا سوار اين براق ، اين نعمت بزرگى كه برايت قرار دادم نشدى تا به جايى برسى كه بهشت برايت كم باشد ؟ اگر بگويد نمى شد ، نمونه برايش مى آورند كه امكان پذير بود . اگر بگويد نمى دانستم نمونه برايش مى آورند كه مى توانستى بدانى يا اين كه نه ، دروغ مى گويى ، مى شد . و چه بسيار انسانها را ديدم كه در