در اين آيه هم كه مىفرمايد : « وجعلنا من بين ايديهم سدا و من خلفهم سدا فاغشيناهم فهم لا يبصرون » منظور از « ما اين چنين كرديم » ، شبيه اين است كه چراغ در اينجا باشد ، معلوم است كه چراغ تمام فضاى اينجا را روشن مىكند . اگر كسى بيايد و چراغ را از اينجا ببرد ، فضا تاريك مىشود . چه كسى تاريك كرده است ؟ معمولًا اين موضوع را به دو صورت بيان مىكنند يا مىگويند : « فلانى چراغ را برد » و يا مىگويند : « فلانى اتاق را تاريك كرد » در حالى كه او فقط چراغ را برده و اصل و تاريك به او مربوط نيست . اين آياتى كه نسبت مىدهد : ما « غل » به گردنش انداختيم ، ما برايش سد قرار داديم و زندگيش را تاريك كرديم ، ما گمراهش نموديم ، همه و همه معنايش اين است كه ما دست عنايتمان را از سرش برداشتيم ، وقتى دست عنايت خداوند بالاى سر كسى نباشد . خواه ناخواه شيطانهاى انسى ، شيطانهاى جنى و صفات رذيله سراسر وجودش را مىگيرند . و وقتى نور خدا از دل برود ، سراسر آن تاريكى محض مىشود . برگشت اين آيه شريفه و آيات ديگر در قرآن اين دو آيه است : « قُلِ اللّهُمَّ مالِكَ المَلْكِ تُؤتيِ المُلكَ مَنْ تُشاءُوَتَنْزِعْ المُلْكَ مِمَّن تَشاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشاءُ و تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بَيدِكَ الخَيْرُ انَّكَ عَلي كُلِّ شِييٍ قَدير » « 1 » « افَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَءاهُ حَسَناً فَانَّ اللهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدي مَنْ يَشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيهِمْ حَسَراتٍ انَّ اللهَ عَليمٌ بِما يَصْنَعُونَ « 2 » » « تذل من تشاء » معنايش اين است كه وقتى ما به او عزت نداديم خودبخود ذليل است . وقتى ما هدايتش نكرديم ، خودبخود گمراه است . وقتى از كارخانه برق نيرو به آن نرسد خود به خود تاريك است . وقتى عنايت خداوند شامل حال انسان نشود خود به خود

--> ( 1 ) - سوره آل‌عمران ، آيه 26 . بگو اى پيغمبر ! بار خدايا اى پادشاه ملك هستى ، تو هر كه را خواهى ملك و سلطنت بخشى و از هر كه بخواهى بگيرى و به هر كه خواهى عزت و اقتداردهى و هر كه را خواهى خوار گردانى ، هر چيزى بدست توست و تنها تو بر هر چيز توانايى . ( 2 ) - سوره فاطر آيه 8 : آيا آن كس كه كردار زشتش به چشم ، زيبا جلوه‌گر شده و ( از خودپسندى ) هر بد كه مرتكب شده در نظرش نيكو آمده ( مانند مرد متواضع و حقيقت بين است ؟ ) خدا هر كه را خواهد گمراه سازد ( يعنى به گمراهى واگذارد ) و هر كه را بخواهد هدايت فرمايد ، پس تو « اى رسول گرامى » نفس شريف خود را بر هدايت اين مردم به غم و حسرت نينداز كه خدا به هر چه اينان كنند كاملًا آگاه است ( و بر نيك و بدشان پاداش مىدهد ) .