خداوند هدايت هر كه را اداره كند ، قلبش را براى دريافت نور اسلام مىگشايد و هر كه را اراده گمراهيش نمايد ( به حال گمراهى واگذار ) دل او را نيز از پذيرفتن ايمان سخت تنگ گرداند گوئى كه بر فراز آسمان مىرود . خداوند ارداه هدايت كسى را مىكند كه خود زمينه هدايتش را فراهم بكند . يعنى ، اجتناب از گناه و اهميت دادن به واجبات زمينه‌اى براى شرح صدر و نورانى شدن قلب انسان فراهم مىكند . به عبارتى ديگر ، اگر دست عنايت خداوند بر سر كسى نباشد و زندگى او به گناه ، غيبت ، تحقير ، سوزاندن دل ديگران ، سخن چينى ، اختلاف اندازى و . . . آلوده باشد ، روح وى افسرده و دلش مملو از غم و غصه و نگرانى و اضطراب خاطر است . در آيه 110 از سوره توبه چنين مىخوانيم : لايزال بنيانهم الذي بنوا ريبه في قلوبهم الا ان تقطع قلوبهم و الله عليكم حكيم . هم چنان بنيانى كه بر كفر و نفاق بنا كرده‌اند ، دلهايشان را به حيرت افكند تا آنكه از آن يا به مرگ و يا به توبه دل بركنند و خدا بر اسرار خلق دانا و به دقايق امور عالم آگاه است . پس ، انسان با دستيابى به ملكات الهى در دنيا انسانى كامل و در عالم آخرت رستگار خواهد بود . اما ، اگر ملكاتش انسانى و الهى نباشد ، بر هويت و نفس او اثر مىگذارد و حقيقت و هويتش را واژگون مىكند و در صف محشر با هويت تغيير يافته‌اش محشور مىشود .