ضربات و تازيانه « وجدان اخلاقى » و به تعبير قرآنم شريف « نفس لوامه » به گونه اى است كه با زور و حيله گرى آرام نمى شود . از اين رو ، « وجدان اخلاقى » نگاهبان و حافظ بسيار خوبى است و كاربرد موثرى دارد . به طورى كه قبل از ارتكاب گناه هشدار مىدهد و پيوسته عاقبت سوء دنيوى و اخروى گناه را گوشزد مىكند . در حين ارتكاب گناه نيز گناهكار را از ادامه معصيت باز مى دارد . پس از انجام گناه به سرزنش كردن مىپردازد و از اين جهت است كه از آن به « نفس لوامه » تعبير شده است . « وجدان اخلاقى » داراى بعد ديگرى نيز هست . اين جهت انسان را پيش از انجام نيكى ها و در ضمن و پس از آن ، تشويق و ترغيب مىكند و بنابراين ، زمينه انجام اعمال شايسته را فراهم مىسازد . از اينجا اهميت اين عامل روشن مىشود و سوگند خوردن قرآن بدان در لا اقسم القيمه و لا اقسم بالنفس اللوامه . « 1 » دليل اهميت دادن به اين عامل در « جهاد اكبر » است . عامل تربيت از نظر اسلام در اسلام به اين عامل نيز اهميت بسيارى داده شده است . به طورى كه در سوره تحريم مىفرمايد :

--> ( 1 ) . سوره قيامت ، آيات 3 - 1 .