از اين رو ، اين عوامل در حالت عادى قادرند كه بعد معنوى را به پيروزى برسانند . اما ، در غير آن قاصرند . دو گانه بودن غرايز انسان براى روشن شدن بحث ، اين تقسيم را ياد آور مى شويم كه تمايلات و غرايز انسان دو حالت دارد : الف - حالت عادى و طبيعى ، هم چون سنگى بر تشنگى طبيعى قابل كنترل است . « مثلًا » رياست طلبى ، پول دوستى ، غريزه جنسى ، دوستى دنيا و . . . در حد طبيعى و در حالت عادى به وسيله همان « عوامل » تعديل مى شوند . ب - حالت بحرانى ، گاهى غرايز انسان طغيان مىكند از حد طبيعى خود تجاوز مىنمايد . در اين حالت هيچ كدام از عوامل ياد شده نمىتواند از اين سركشى پيشگيرى كند . عقل از نظر اسلام « اسلام » عوامل ياد شده را موثر مىداند به طورى كه قرآن شريف درباره عقل فرموده است : فبشر عباد الذين يستمعون القول فيتبعون احسنه اولئك الذين هديهم الله و اولئك هم اولوالالباب . « 1 »

--> ( 1 ) . سورهء زمر ، آيه 17 .