امّا از پشت سر اين است كه ، يعنى از راه دنيايشان آنان را به گردآورى مال وا مىدارد و فرمان مىدهد مالى را در راه صلهء رحم صرف نكنند ، و از آن حق كسى را ندهند و بر فرزندان خود هزينه ندهند و از نابود شدن مال آنها را مىترساند . امّا از سمت راست ، يعنى از راه دين آنها كه اگر در گمراهى باشند ، آن را برايشان زينت مىبخشد و خوش‌نما مىسازد ، و اگر بر راه حقند ، مىكوشد تا آنان را از آن بيرون برد . امّا از سمت چپ ، يعنى از راه لذّت‌ها و شهوات آنان را مىفريبد . « 1 » اين آيهء شريفه ، به همهء بندگان هشدار مىدهد . پروردگار عالم تذكّر داده است كه اى انسان ، اين شيطان براى تو دشمن بزرگى است ؛ شيطان به كار خود عالم است ، روان‌شناس است ، مىداند از چه راهى بيايد و تو را گمراه كند . مواظب اين دشمن باش ، زيرا هركسى را از راهى مناسب خودش گمراه مىكند . بنابراين مبارزه با چنين دشمنى نياز به فكر دارد و سالك بيش از ديگران محتاج تفكّر است . طالب معرفت بايد در شبانه روز ، وقتى را به اين موضوعِ مهم اختصاص دهد و با خود بينديشد كه هدف از خلقت او چيست ؟ براى چه در اين دنيا آمده است ؟ و به كجا خواهد رفت ؟ بايد در مورد حركتى كه به سوى خدا دارد فكر كند . به زاد و توشه‌اى كه در اين راه پر مشقّت لازم دارد ، بينديشد : « رحم الله امرءاً علم من أين و فى أين و إلى أين » افزون بر اين ، اصولًا خداوند دوست دارد بندگان خود را متفكّر ببيند و همانطور كه

--> ( 1 ) . تفسير القمي ، ج 1 ، ص 224 : « . . . و أما قوله لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ أما بين أيديهم فهو من قبل الآخرة لأخبرنهم أنه لا جنة و لا نار و لا نشور ، و أما خلفهم يقول من قبل دنياهم آمرهم بجمع الأموال و آمرهم أن لا يصلوا فى أموالهم رحما و لايعطوا منه حقا و آمرهم أن يقللوا على ذرياتهم وأخوفهم عليهم الضيعة ، وأما عن أيمانهم يقول من قبل دينهم فإن كانوا على ضلالة زينتها لهم و إن كانوا على هدى جهدت عليهم حتى أخرجهم منه ، و أما عن شمائلهم يقول من قبل اللذات و الشهوات . . . »