پرهيز از غرور كاذب و توهّمات شيطانى تذكّر اين نكته نيز لازم است كه اهل سير و سلوك ، بايد مراقب باشند به واسطهء اعمال نيك و عبادات ، يا به جهت توفيقاتى كه نصيب آنان مىشود ، مغرور نشوند . چنين غرورى انسان را فاسق مىكند . امام صادق ( ع ) مىفرمايند دو نفر وارد مسجد شدند يكى فاسق و يكى صدّيق . امّا وقتى از مسجد بيرون آمدند آن شخص فاسق ، متّقى و صدّيق شده بود و آن شخص متّقى و صدّيق ، فاسق . امام صادق ( ع ) در مورد علّت اين امر مىفرمايند : وقتى آن فاسق وارد مسجد شد ، شرمنده از گناه بود و از گناهش در خود مىپيچيد . همان حالت قصور و تقصير ، همان حالت خجالت زدگى ، او را صدّيق كرد . امّا آن متّقى و صدّيق به اعمالش مىباليد ؛ و اين غرور كاذب و شيطانى او را فاسق كرد . « 1 » برخى اوقات ، سالك دچار توهّم و تخيّل شيطانى مىشود . يكى از دسيسه‌هاى شيطان براى اهل معرفت اين است كه تخيّلاتى در ذهن جويندهء حقيقت پديد مىآورد و از آن تخيّلات در جهت القائات شيطانى استفاده مىنمايد ؛ مثلًا جوانى كه مشتاق سير و سلوك است ، پس از نمازشب يا عباداتى كه دارد ، تصوّر مىكند نورى ديده است . شيطان كه در كمين اوست همان تصوّر را به تخيّل و توهّم تبديل مىكند و او را به پردازش آن تخيّل ترغيب مىنمايد و به تدريج آن جوان را به جائى مىرساند كه مرتّباً مشغول پرداختن به امور غير واقعى شده و همواره در صدد مشاهدهء نور غيبى يا الهامات رحمانى خواهد بود . و همين خيال پردازى ها او را به ورطهء غرور در مىافكند . خداوند متعال در چند آيه به صراحت فرموده است كه چنين انسانى را دوست ندارد . « 2 » إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالًا فَخُوراً « 3 » مختال از مادهء خيال به معناى متكبّر است و به كسى مىگويند كه با يك سلسله

--> ( 1 ) . الكافي ، ج 2 ، ص 314 ( 2 ) . الحديد / 23 و لقمان / 18 ( 3 ) . نساء / 36