الشيخ حسين المظاهري
41
حج، سلوك خداجويان (فارسى)
درك معارف دين تقليدى نيست و ما بايد آن را استدلالى بياموزيم . كسانى كه به وجود خداوند يقين دارند و به قرآن ، نبوّت ، امامت و معاد معتقد هستند ، اعتقادات آنان بايد با استدلال همراه باشد ؛ يعنى عقل آنها اين معتقدات را باور كند و به اين ، علم يا دانستنى مىگويند . اگر از هر انسان با ايمان و تحصيل كردهاى سؤال شود كه به چه دليل خداوند عادل است ؟ او بايد پاسخى براى اين سؤال داشته باشد ، و گرنه در مشكلات زندگى ، خود را گم مىكند و ممكن است با دل و زبان عدالت خداوند را منكر شود . كسانى كه ايمان تقليدى دارند ، ممكن است در عدالت خداوند شك كنند و اگر در اين زمينه تلاش علمى نكنند ، ايمان تقليدى آنان را نابود مىكند تا جايى كه در عقايدى چون نبوّت ، امامت و معاد نيز شك مىكنند . بنابر اين ، اصول دين را بايد با استدلال قبول كنيم . اينها همه « دانستنى » است و اين معارف دانستنى در تعالى انسان اثر چندانى ندارد و نمىتواند انسان را در جزر و مدهاى زندگى حفظ كند ؛ آن چيزى كه انسان را در برابر مشكلات حفظ مىكند ، يافتنىهاست ! « يافتنى » اين است كه انسان از عمق جان به خداوند معرفت پيدا كند و او را باور نمايد و اين داراى مراتبى است . مرتبهء نخست آن « علم اليقين » است كه دانش استدلالى است ؛ مرتبهء بالاتر آن « عيناليقين » است كه يافتن از راه حواس است و مرحلهء سوّم كه