بنابر آنچه تاكنون به صورت اجمال و اختصار آورديم مىتوان در پاسخ سؤال مطروحه گفت كه : نه تنها از « ديدگاه فقهى » - يا به عبارت ديگر به دليل نقلى و روايى صِرف - بلكه از « منظر عقلى » و همچنين از « جنبهء كلامى » ، آئين مبين اسلام داراى « حكومت » و « نظام حكومتى » است و ولايت و زعامت در « حكومت دينى » انتصابى است . البته سه دليلى كه اختصاراً بيان شد تفاصيلى دارد كه در كتب تفصيلى آمده است و ما نيز در فصل دوّم از كتاب « مقايسه‌اى بين سيستمهاى اقتصادى » در بحث حكومت و ولايت در اسلام اين دلائل را تفصيلًا تبيين كرده‌ايم كه علاقمندان مىتوانند به آنجا مراجعه كنند ، « 1 » ضمن آنكه براهين و نيز ادلّهء نقلى ديگرى در اين خصوص وجود دارد كه برخى از آن استدلالها در همان كتاب آمده است و تفصيل اين ادلّه - كه تماماً بر ولايت مطلقهء فقيه به صورت نصب از جانب شرع مقدس دلالت دارد - و پاسخ از اشكالات مختلفى كه نسبت به آن طرح شده است و نيز بررسى و ردّ ادّعاى وجود روايات معارض ، همه و همه مباحث علمى مفصّلى است كه در اين مختصر نمىگنجد و ما اين مباحث را در يكسال تحصيلى در دروس خارج فقه به صورت مفصّل بررسى كرده‌ايم كه در شُرف تحقيق و طبع است . در خاتمهء پاسخ به پرسش اوّل براى تكميل دلايلى كه گذشت بايد اضافه كنيم كه مفاد اين سه دليل و ادلّهء ديگر به ما مىفهماند كه اسلام

--> ( 1 ) - / مقايسه‌اى بين سيستمهاى اقتصادى ، جلد اوّل ، فصل سوّم ، صفحهء 120 .