الشيخ محمد علي الگرامي القمي (مترجم: بصيرى)

58

منطق مقارن (فارسى)

تازه‌اى برايش منظور نمود ، هرچند بين آنها هيچگونه تناسبى وجود نداشته باشد . اما اصطلاحا اين قسم را مرتجل يا منقول مرتجل نامند . تذكر براى شناختن معناى واقعى و موضوع له لفظ راههاى چندى ذكر شده است كه از جمله آنها ، تبادر است و آن عبارت است از اينكه لفظ بگونه‌اى باشد كه بهنگام اطلاق آن ، معنى بدون هيچگونه قرينه‌اى به ذهن آيد . تفصيل اين بحث را در كتب اصول بايد جست . باب سوم در مفاهيم - معناى تصورى و تصديقى - كلى و جزئى - اقسام كلى - تعداد كليات حقيقى - چند نكته معناى تصورى و تصديقى هر معنى كه در ذهن مفهوم گردد ، اگر از نسبت تام خبرى مورد اعتقاد تهى باشد ، معناى تصورى است . و عمل ذهن در آن تنها همان تصور آن است ، مانند معناهاى على و دوست على و بنويس و مرد دانا - و در غير اين صورت ، يعنى اگر داراى نسبت تام خبرى مورد اعتقاد است ، تصديق ناميده مىشود . زيرا ذهن علاوه بر تصور ، آن را تصديق نموده و بدان اعتراف كرده است . بنابر آنچه گفته شد ، تصديق عبارت است از همين اعتراف و اعتقاد نفسانى كه امرى است بسيط و مربوط به نسبت بين اجزاء معناى تصديقى