مىداند كه همين قضاوت آزاد ، و جنگ تبليغاتى اقليت بيدار با اكثريت نابينا ، باعث هوشيارى تدريجى مردم خواهد بود . اين اختلاف اقلّيت و اكثريت ، در اصل نبوت و فرستادن پيامبران نيز هست اگر خداوند پيامبرى نمىفرستاد اختلاف مذهبى به اين صورت نبود . خداوند با انگيزش پيامبران و افروختن استعداد افراد بيدار ، يك اقليت ممتاز و مورد حسادت اكثريت ، به وجود آورد كه همواره با هم اختلاف داشته و دارند . قرآن كريم مىفرمايد : « كان النّاس امّة واحدة فبعث اللّه النّبيّين مبشّرين و منذرين . . . » . « 1 » اين‌ها همه لازمه تكامل اختيارى انسان است . خداوند مىتواند بشر را طورى بيافريند كه با لذات مجبور به پذيرش خوبىها باشد ، و آن گاه اختلافى نخواهد بود ، ليكن آن گاه انسان نبوده و كمال انسانى را هم نخواهد داشت . فرشته‌اى مىشود كه ترقيات انسان را ندارد . و مىتواند طورى خلقش نمايد كه همه مجبور به پذيرش هوس‌ها و شهوات باشند و آن گاه اقليت بيدارى نخواهد بود و اختلافى هم نيست ، ليكن انسان نيست بلكه حيوانى خواهد گشت . لازمه تكامل اختيارى - كه از نظر دقت فلسفى فوق همه تكامل هاست ، همين تضاد و اختلاف و برخورد افكار و جنگ اعصاب است . هر چند ما در مباحث فلسفى ، منشأ كمال را تضاد ندانسته شوق به كمال را در نهاد هر پديده‌اى منشأ كمال مىدانيم ولى همان شوق در مسير حركت با عوامل مزاحم برخورد مىكند و آماده رفع

--> ( 1 ) - سورهء بقره ، آيهء 213 ، « مردم همه يك ملت بودند خداوند پيامبران را فرستاد . . . و اختلاف كردند »