تبعيد مفتضحانه سولژنيستين ، و ساخاروف كه نمونه‌اى از اختناق و ترور افكار در شوروى بود غرب را بيشتر به اسرار درون ديوار آهنين آگاه كرد و اكنون معلوم مىشود كه چرا به اين آسانيها اجازه مسافرت به مردم اين كشورها داده نمىشود . « 1 » آزادى خواهان يوگسلاوى نيز از دست مارشال تيتو رهبر كمونيست آن كشور مىناليدند و اينك بوسنى « و ما ادريك ما بوسنى » فجائع واقع شده در آنجا به وسيلهء صربها روى همهء جنايتكاران تاريخ را سفيد كرد . در چين نيز از فرد پرستى « مائوتسه تونگ » ناله داشتند . « 2 » گاهى انسان مىشنود فلان شخص چقدر خير خواه است وه كه چه فعال و چه سختگير بر خود است . شبها تا صبح در كوچه و خيابان مىگردد و در مراسم مذهبى چقدر كوشا مىباشد اما كمى صبر كند تا قدرت بيشترى پيدا كند آن گاه معلوم مىشود كه مىكند . « 3 »

--> ( 1 ) - حتما نوشته آندره ماژيد « بازگشت از شوروى » ترجمهء جلال آل احمد و نوشته الكساندر سولژنيستين « به زمامداران شوروى » ترجمهء عنايت اللّه رضا را بخوانيد ، و براى آگهى از امتيازهاى طبقهء مترف جديد شوروى به كتاب « طبقه جديد » ميليوان جيلاس مراجعه كنيد ( 2 ) - اين نوشته مربوط به سالها پيش از فروپاشى شوروى بوده است ، شوروى يك مثلى براى ديگر استبدادگران است . مگر آمريكاه هم اكنون در آتش آپارتايد نژادى و ظلم بر سياهان گرفتار نيست ؟ مگر زندانهايشان پر از شكنجه نيست ؟ زندانهاى خارج از كشور آمريكا كه زير نظر آمريكا اداره مىشود همچون گوانتانامو ، و ابوغريب و خيلى زندانهاى بىنام و نشان در سرتاسر اروپا ، حقوق بشر مدعيان حقوق بشر را به خوبى توضيح مىدهد ! ( 3 ) - اشاره به روش رضاخان دارد . اين نوشته در زمان شاه نوشته شده است